Consideratio

Μπράβο, Νανά. Ιδού μια φωνή που ξέρει τι λέει!

2011-06-01T09:14:00.000+03:00

Αθηνά Δημητριάδου: Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης 2011

της Ιωάννας Μπλάτσου 01/06/2011

Με τη μετάφραση ασχολείται από το 1980. Έχει μεταφράσει Κουτσύ, Μπέκετ, Μέλβιλ, Ροθ, Απντάικ, Μόρισον, Ντανιελέφσκι, και τη βιογραφία του Τζέημς Τζόυς από τον Ρ. Έλμαν. Το 2007 βραβεύτηκε από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μετάφρασης Λογοτεχνίας για τη μετάφραση του έργου του Τζ. Μ. Κουτσύ, «Βίος και πολιτεία του Μάικλ Κ.» και φέτος με το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης για το βιβλίο του Φίλιπ Ροθ «Αγανάκτηση». Στην κουβέντα μας μιλά για τη βράβευσή της και την αξία ενός βραβείου, τις «πονηριές» ορισμένων εκδοτικών οίκων μέσα στην κρίση, ενώ τοποθετείται στη διαμάχη για το «αν ο Φιλιπ Ροθ είναι σπουδαίος συγγραφέας» που έχει ξεσπάσει πρόσφατα στους παγκόσμιους λογοτεχνικούς κύκλους.

• Είχα την τύχη να μεταφράσω σπουδαίους συγγραφείς (Απντάικ, Μόρισον, Κουτσύ, Μέλβιλ, Ροθ) και να θητεύσω στη γραφή τους. Γιατί η μετάφραση εκτός από δημιουργία – δεδομένου ότι δημιουργείς στη γλώσσα σου ένα κείμενο από άλλη γλώσσα – είναι και θητεία, αφού υπηρετείς τον συγγραφέα και το έργο του. Μεταφράζοντας δεν μεταφέρεις απλώς λέξεις και φράσεις από τη μια γλώσσα στην άλλη, αλλά και ύφος και πολιτιστικά στοιχεία. Μεταφράζοντας πλουτίζεις με νέα περιεχόμενα και μορφές την ελληνική γλώσσα.

• Βεβαίως και χάρηκα για τη βράβευσή μου. Είναι οπωσδήποτε μια αναγνώριση ότι κάνω καλά τη δουλειά μου. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι άλλοι που δεν βραβεύονται δεν την κάνουν εξίσου καλά ή και καλύτερα. Επιπλέον χάρηκα ιδιαιτέρως επειδή βραβεύτηκα για το συγκεκριμένο βιβλίο. Ο μεταφραστής, όπως άλλωστε και ο συγγραφέας, συχνά ταυτίζεται με τον ήρωα του βιβλίου του, οπότε η δουλειά του γίνεται πιο ενδιαφέρουσα και ίσως πιο επώδυνη αλλά και πιο επικίνδυνη. Ελλοχεύει ο κίνδυνος να υπερτονίσεις ή να αποχρωματίσεις φράσεις αναλόγως των προσωπικών σου εμπειριών.

• Ο Φίλιπ Ροθ είναι ένας από τους σπουδαιότερους συγγραφείς του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα. Μέσα στα βιβλία του δεν βλέπει κανείς μόνον τη σύγχρονη Αμερική ή, για να το εξειδικεύσουμε κάπως, το εβραϊκό στοιχείο της σύγχρονης Αμερικής, αλλά ένα μωσαϊκό χαρακτήρων της καπιταλιστικής κοινωνίας που τώρα πια είναι γνωστό σε όλο τον δυτικό κόσμο. Είναι πηγαίος και ειλικρινής, διεισδυτικός και άμεσος καθώς και άριστος χειριστής του λόγου, χωρίς να το επιδεικνύει. Αυτό το τελευταίο είναι, κατά τη γνώμη μου, δείγμα μεγάλου ταλέντου και απόδειξη σκληρής δουλειάς. Είναι άλλωστε γνωστό ότι είναι βαθύς γνώστης της κλασικής λογοτεχνίας.

• Παρότι ο μεταφραστής βρίσκεται σήμερα σε πολύ καλύτερη μοίρα από ό,τι την εποχή που πρωτάρχιζα, οι συνθήκες εργασίας δεν είναι οι καλύτερες. Οι αμοιβές παραμένουν χαμηλές και δεν ανταποκρίνονται στον μόχθο που πρέπει να καταβάλει όταν βρεθεί μπροστά σε μια δυσκολία – και σας βεβαιώνω ότι σε απαιτητικά βιβλία κάτι τέτοιο είναι συχνότατο. Τότε πια ο μεταφραστής δουλεύει για την τιμή των όπλων ή, για να το θέσουμε διαφορετικά, κατά συνείδηση.

• Αναμφίβολα ο εκδοτικός χώρος υφίσταται τις συνέπειες της κρίσης, όπως και όλη η Ελλάδα. Και εδώ θα φανεί ποιος είναι ο καλός επιχειρηματίας. Οπωσδήποτε δεν θα είναι εκείνος που θα ρίξει την ποιότητα του βιβλίου για να μην σταματήσει να «πνίγει» τον πάγκο με τις δικές του εκδόσεις. Το καλό βιβλίο είναι σήμερα πιο απαραίτητο από κάθε άλλη φορά. Είναι ένα είδος αρκετά φθηνό, είναι και μια διέξοδος στη μαυρίλα που ζούμε. Μεταφράσεις καμωμένες «στο πόδι» για να συμπιεστεί το κόστος, μεταφράσεις που προϋποθέτουν απαραιτήτως την παρέμβαση του επιμελητή για να σουλουπωθεί το κείμενο, είναι δουλειά σκιτζήδικη.

• Ακούω ότι κυκλοφορούν εσχάτως αριστουργήματα της κλασικής λογοτεχνίας τα οποία, ανάλογα με τον όγκο του βιβλίου, ανατίθενται, έναντι μηδαμινής αμοιβής, σε πέντε και έξι νέους και άπειρους μεταφραστές, οι οποίοι καλούνται να παραδώσουν τα προς μετάφραση κεφάλαια σε μια εβδομάδα το πολύ. Το έργο της υφολογικής ενοποίησης αναλαμβάνει κάποιος ταλαίπωρος επιμελητής, που με τη σειρά του καλείται να εργαστεί με την ίδια πίεση χρόνου. Αν περιμένουμε να ξεπεράσουμε με τέτοιες πονηριές την κρίση, και όχι κάνοντας, πολύ απλά, καλά τη δουλειά μας, λυπάμαι αλλά είμαστε χαμένοι από χέρι

INDEXOnline - Άρθρα

2011-03-27T13:47:00.001+03:00

Jan Guillou

Κείμενο: Γρηγόρης Ν. Κονδύλης
Ημερομηνία: 1/12/2010

Ο συγγραφέας Γιαν Γκιγιού (πλήρες όνομα Γιαν Όσκαρ Σβέρε Λυσιέν Ανρί Γκιγιού - Jan Oscar Sverre Lucien Henri Guillou) γεννήθηκε στην πόλη Σεντερτέλγιε το 1944. Μεγάλωσε σε μια εύπορη οικογένεια. Ο πατέρας του ήταν Γάλλος διπλωμάτης, στη γαλλική πρεσβεία της Στοκχόλμης. Όταν ο Γιαν ήταν περίπου δύο ετών, μετακόμισαν στο Λονδίνο. Εκεί οι γονείς του χώρισαν και η μητέρα του ξαναπαντρεύτηκε.
Στα γυμνασιακά του χρόνια, έδειρε και έδιωξε από το σπίτι τον δεσποτικό πατριό του, ο οποίος τυραννούσε την οικογένεια επί χρόνια και επέβαλλε συστηματικά σαδιστικές σωματικές τιμωρίες στον θετό του γιο. Η βία στο σπίτι μετέτρεψε τον νεαρό Γκιγιού σε μαθητή που ήταν σχεδόν πάντα έτοιμος για καβγάδες. Αυτό τον οδήγησε στην αποβολή του από το σχολείο. Πήγε «εσωτερικός» σε ένα άλλο σχολείο, όπου κατά ειρωνεία της τύχης, επικρατούσε μονίμως η βία. Με την άδεια των διευθυντών του σχολείου, οι παλιότεροι μαθητές «διαπαιδαγωγούσαν» τους νεότερους. Αυτός ο «νόμιμος» εκφοβισμός δημιούργησε ένα δίχτυ βίας από το οποίο κανένας μαθητής δεν μπορούσε να ξεφύγει - αποδέσμευε, όμως τους δασκάλους από την υποχρέωση να ασχολούνται με θέματα πειθαρχίας. Αργότερα, ο Γκιγιού θα απεικονίσει τη βίαιη πραγματικότητα στο σχολείο στο συγκλονιστικό, θλιβερό αλλά γεμάτο ένταση αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα Το ξέσπασμα της βίας, το οποίο έχει πουλήσει πάνω από 500.000 αντίτυπα και πρόσφατα γυρίστηκε ταινία. Η ταινία ήταν υποψήφια για Όσκαρ Καλύτερης Ξένης Ταινίας το 2003. Παίχτηκε και στο θέατρο, με τεράστια επιτυχία, για αρκετές σεζόν. Χάρη στη συζήτηση που έγινε και στα άρθρα που έγραψε ο Γκιγιού για το σχολείο αυτό, το «κολαστήριο» έκλεισε. Αργότερα ο Γκιγιού θα πει: «Το έγραψα για καθαρά θεραπευτικούς λόγους, αν και σε ορισμένα σημεία το παρατράβηξα».

Δημοσιογράφος και συγγραφέας

Πιάνει δουλειά ως ρεπόρτερ στο περιοδικό «FiB-aktuellt» (1966-1967) και εν συνεχεία στο «Folket i Bild/Kulturfront» (1970-1975). Κάνει το συγγραφικό του ντεμπούτο με το μυθιστόρημα Αν ξεσπάσει ο πόλεμος (Om kriget kommer) το 1971.
Το 1973, το τεύχος 9 του περιοδικού «Folket i Bild/Kulturfront» σκάει σαν βόμβα στα σημεία πώλησης. Στο άρθρο που είχε γράψει ο Γκιγιού σε συνεργασία με τον συνάδελφό του Πέτερ Μπράτ αποκαλυπτόταν ότι στην ουδέτερη Σουηδία υπήρχε ιδιαίτερα μεγάλη κατασκοπική δραστηριότητα, που δεν είχε στόχο μόνο άλλες χώρες, αλλά και τους ίδιους τους κατοίκους της χώρας για τα πολιτικά τους πιστεύω. Και δεν ήταν μόνο αυτό: Η αρμόδια υπηρεσία (IB - ήτοι Υπηρεσία Πληροφοριών) δεν βρισκόταν υπό κοινοβουλευτικό έλεγχο και λειτουργούσε ως εκ τούτου σαν κράτος εν κράτει. Ο Γιαν Γκιγιού θεωρείται απειλή για την εθνική ασφάλεια και καταδικάζεται σε φυλάκιση για τις δραστηριότητες της CIA στη Σουηδία, αναγκάζει δύο Αμερικανούς διπλωμάτες να εγκαταλείψουν τη χώρα. Το 1981 κάνει το ντεμπούτο του ως επικεφαλής τηλεοπτικού προγράμματος στο Magasinet. To 1984, κερδίζει την περίφημη υπόθεση Κιθ Σέντερχολμ, ξεσκεπάζοντας ένα απίστευτων διαστάσεων δικαστικό σκάνδαλο που έγινε εις βάρος ενός υπόπτου για φόνο που βρισκόταν στη φυλακή και οδήγησε στην απαλλαγή του.
Ακολουθεί μια σειρά 10 κατασκοπικών, πολιτικών θρίλερ με ήρωα τον Καρλ Χάμιλτον.
Αυτός ο επινοημένος ήρωας του Γκιγιού γίνεται -δίχως υπερβολές- ο εθνικός ήρωας των Σουηδών. Η Σουηδία αποκτά τον δικό της Τζέιμς Μποντ. Μόνο που τούτος είναι πολύ προοδευτικότερος, βασανίζεται συχνά από τύψεις για πράγματα που είναι αναγκασμένος να κάνει, είναι πιο ανθρώπινος αλλά συνάμα και πολύ πατριώτης. Δεν είναι κανένας γόης. Είναι ένας άνθρωπος που διψάει για αγάπη, που αγαπάει παράφορα όταν το κάνει, και προστατεύει την οικογένειά του με κάθε δυνατό μέσο. Είναι ανυπέρβλητος στο να αντιμετωπίζει αντιπάλους, στο να διακρίνει την υποκρισία των πολιτικών, ντόπιων και ξένων, στο να είναι διπλωμάτης, στο να φιλοσοφεί με έναν πολύ προσγειωμένο τρόπο, στο να απολαμβάνει το καλό φαγητό και το καλό κρασί, στο να εκτελεί το καθήκον του με τον πιο άψογο τρόπο.
Το Madame Terror είναι το πιο πρόσφατο βιβλίο με ήρωα τον Καρλ Χάμιλτον και αποτελεί μια ανεξάρτητη συνέχεια της σειράς, ενώ έχει ξεπεράσει όλα τα ρεκόρ πωλήσεων στις σκανδιναβικές χώρες.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ

Madame Terror Guillou, Jan
Όταν το ρωσικό υποβρύχιο Κουρσκ χάθηκε στη Θάλασσα του Μπάρεντς, λόγω αμερικανικού λάθους, έγινε σαφές σε όλες τις υπηρεσίες κατασκοπείας του κόσμου ότι η Ρωσία είχε αναπτύξει μια ανώτερη τεχνολογία στον τομέα των υποβρυχίων.
Η Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (P.L.O.) καταφέρνει να αποκτήσει πρόσβαση στην προηγμένη τεχνολογία ρωσικών υποβρυχίων η οποία, για πρώτη φορά, δίνει το πάνω χέρι στον αγώνα της, αλλάζοντας για πάντα την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων. Η αποστολή για την πραγματοποίηση της τρομοκρατικής ενέργειας όλων των εποχών κατά του ισραηλινού στόχου της …
Περισσότερα

Υπέροχες μέρες μπροστά μας: Βιογραφία του Ούλοφ Πάλμε & Είναι ο Σουηδός άνθρωπος;

2011-03-24T19:02:00.000+02:00

Ήμουν, θυμάμαι, στο δημοτικό σχολείο ακόμη όταν μας είπαν μια μέρα να πάμε στα σπίτια μας. Τα σχολεία έκλεισαν σε όλη την Ελλάδα επειδή είχε δολοφονηθεί ο πρόεδρος Τζ. Φ. Κέννεντυ. Η Ελλάδα ήθελε να τιμήσει έτσι τον μεγάλο αμερικανό πολιτικό.

Το 1986, δολοφονήθηκε ο πρωθυπουργός της Σουηδίας Ούλοφ Πάλμε, “το περιστέρι της Ειρήνης». Δεν θυμάμαι να έγινε κάτι ανάλογο τότε όπως με τη δολοφονία του Κέννεντυ.

Ο Πάλμε, ο άνθρωπος που ώθησε και παγίωσε όσο κανείς άλλος το κοινωνικό κράτος, καθιστώντας μια μικρή γωνιά του παγκόσμιου χάρτη ξακουστή σε όλη την υφήλιο δεν θεωρήθηκε τόσο σημαντικό πρόσωπο όσο ο Κέννεντυ. Βέβαια, οι εξηγήσεις είναι πολλές. Η χώρα μας, είτε το θέλουμε είτε όχι, σερνόταν πάντα πίσω από τους Αμερικανούς. Η χώρα πρότυπο του κόσμου, η Σουηδία, διατηρεί ακόμη και σήμερα ένα κοινωνικό κράτος, κουτσουρεμένο από τις δεξιές κυβερνήσεις που προσπάθησαν να το ρημάξουν και έσπασαν αρκετές φορές τα μούτρα τους στη λαϊκή αντίδραση, αλλά και από μια Σοσιαλδημοκρατία που δεν έχει πλέον να επιδείξει κανένα φωτισμένο στέλεχος, άντρα ή γυναίκα. Αυτό που λέω είναι πως όπως και να ’χουν τα πράγματα, η απόσταση που έχει διανύσει η χώρα αυτή στο θέμα του κοινωνικού κράτους, ή folkhem, όπως το ονομάζουν, παραμένει η ίδια ακόμη και σήμερα, τη στιγμή που υπάρχει γενικότερα μια έκπτωση αξιών, κυρίως παλαιότερων, μια που νέες δεν γεννιόνται πια.

Όλα αυτά γράφονται για να εντοπίσουμε ότι ο τρόπος με τον οποίον η Ελλάδα απαξίωνε τότε τη Σουηδία (που για τους περισσότερους εξ ημών ήταν η χώρα του ελεύθερου σεξ, τρομάρα μας) δεν έχει αλλάξει ούτε σήμερα πολύ. Κι αν λέγονται και γράφονται ένα σωρό πράγματα για τη Σουηδία, κανείς δεν γνωρίζει ακριβώς πώς συντελέστηκε αυτό το κοινωνικό πολιτικό θαύμα στη Σουηδία, γιατί συντελέστηκε, τι ρόλο έπαιξε ο λαός, ο πολιτισμός, η πολιτική και γενικότερα αυτό το concept που ονομάζεται ακόμη και σήμερα Σουηδία. Και αυτό το λέω διότι πρόσφατα ολοκλήρωσα την ανάγνωση της βιογραφίας του Πάλμε, δοσμένης με επιστημονική ακρίβεια και σοβαρότητα από τον Χένρικ Μπέργγκρεν με τον τίτλο Υπέροχες μέρες μπροστά μας: μια βιογραφία για τον Ούλοφ Πάλμε. Ένα τεράστιο έργο 714 σελίδων. Γι’ αυτή τη δουλειά θα μιλήσω σε επόμενη ανάρτηση. Να σημειώσω πάντως ότι ο Μπέργγκρεν πήρε πρόσφατα το βραβείο Άξελ Χιρς της Σουηδικής Ακαδημίας για το έργο του αυτό.

Ο Μπέργγκρεν ωστόσο, μαζί με τον Λαρς Τρέγκορντ, συνέγραψαν το υπέροχο βιβλίο Είναι ο Σουηδός άνθρωπος; Κοινότητα και ανεξαρτησία στη σύγχρονη Σουηδία (ειρήσθω εν παρόδω ότι το βιβλίο αυτό (456 σελίδες) έχει μεταφραστεί από τον γράφοντα στα ελληνικά και ακόμη δεν έχει δεήσει κανένας εκδοτικός οίκος να το εκδώσει), όπου περιγράφεται με ιστορική ακρίβεια και πολιτική διαύγεια γιατί η Σουηδία έγινε η χώρα που έγινε.

Και τα δύο αυτά έργα δεν μπόρεσαν να βρουν τον δρόμο τους για τη βιβλιοθήκη του έλληνα αναγνώστη, διότι η πολιτική των εκδοτών είναι σήμερα, δήθεν με την κρίση ως πρόσχημα, να εκδίδουν κακομεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά, αισθηματικά και λοιπά, κυρίως από τα αγγλικά (ακόμη και μη αγγλικά έργα μεταφράζονται από την αγγλική μετάφραση και όχι από τη γλώσσα του πρωτοτύπου), τα οποία έπρεπε να πωλούνται σε τιμές ΒΙΠΕΡ, ενώ πωλούνται σε τιμές που ξεπερνούν τα 17 και 20 ευρώ.

Χαρακτηριστικά αναφέρω ότι η βιογραφία του Πάλμε στα σουηδικά (714 σελίδες, επαναλαμβάνω) πωλείται 16-17 ευρώ, δεμένη, χοντρό εξώφυλλο. Το Είναι ο Σουηδός άνθρωπος πουλιέται 4,1 ευρώ πόκετ και δεμένο 14-15 ευρώ.

Αυτά τα ολίγα για την τύχη ορισμένων βιβλίων στον ελληνικό εκδοτικό ορίζοντα.

ΠΑΛΙΑ ΞΙΝΑ ΣΤΑΦΥΛΙΑ ή Λίγη παλιατσαρία ποτέ δεν βλάφτει!!!

2010-12-03T09:34:00.000+02:00

Ανάρτησα μερικά παλιά άρθρα που ειχα δημοσιεύσει σε εφημερίδες της επαρχίας. Μπορεί να μην είναι εντελώς επίκαιρα, αλλά οπωσδήποτε έχουν κάποια αξία -για μένα, τουλάχιστον- και καλά είναι να βρίσκονται σε έναν τόπο.

Εξ όνυχος τον λέοντα… Ή λόγος υπέρ Υπερβορείων

2010-12-03T09:26:00.000+02:00

Απρόθυμα, τρόπον τινά, ξεκινάω να γράψω κάποια πράγματα σήμερα. Κι αυτό γιατί πρέπει να σταθώ επικριτικά σε κάποιες θέσεις και απόψεις που διαστρεβλώνονται για προσωπικά ίσως οφέλη, για λόγους αυτοπροβολής και κυριότερα μέσα από μια αδέξια συγκεκαλυμμένη έπαρση που ταλανίζει όσους πέρασαν τα Άβδηρα που λέγονται ΜΜΕ και ήγειραν μνημεία ματαιοδοξίας – πάντα χωρίς να γενικεύουμε. Κι αυτό από άνθρωπο που θα έπρεπε, αν μη τι άλλο, να έχει σφαιρικότερη άποψη για όσα έχει ζήσει και έχει βιώσει. Αλλά δεν είναι πάντα έτσι τα πράγματα.

Τη βδομάδα που πέρασε διάβασα στις δυο μεγαλύτερες αθηναϊκές εφημερίδες, ΤΑ ΝΕΑ και την Ελευθεροτυπία, για ένα βιβλίο που έγραψε η κυρία Αλεξάνδρα Πασχαλίδου. Οι παρουσιάσεις ξεκινούσαν με τα εξής λόγια: «κόρη ελλήνων μεταναστών και διάσημη δημοσιογράφος στη Σουηδία» (ΤΑ ΝΕΑ) και «Είναι ένα λαϊκό, έξυπνο, πρόσχαρο, αυθόρμητο και χαριτωμένο κορίτσι που έχει μιλήσει στον ενικό στον πρωθυπουργό της Σουηδίας και έχει ψηφιστεί ως μια από τις δέκα ομορφότερες γυναίκες της Σουηδίας. Η Αλεξάνδρα Πασχαλίδου μεγάλωσε, όμως, σε ένα γκέτο μεταναστών της Στοκχόλμης και έκανε σκληρό αγώνα για να ξεφύγει από τη φτώχεια και την περιθωριοποίηση, στην οποία την καταδίκαζε η ελληνική καταγωγή της και η ανημπόρια των γονιών της, που είχαν και οι δύο ταπεινές δουλειές» (Ελευθεροτυπία).

Ας βάλουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά ξεκινώντας, ως είθισται, από την αρχή. Ο υπογράφων έχει προσωπική άποψη για τη Σουηδία στην οποία έζησε, ζει και εργάζεται η συγγραφέας. Αυτό σημαίνει ότι διαβάζοντας τα άρθρα των εφημερίδων (το βιβλίο δεν το διάβασα, αλλά αρκούν τα άρθρα για να σχηματίσει κανείς άποψη — κι αν η άποψη αυτή δεν ανήκει στην κυρία Πασχαλίδου, ε, τότε δεν τα λέω για την κα Πασχαλίδου), τα έχασα. Σκέφτηκα, ταυτόχρονα, ότι πολλά γράφονται και λέγονται που περνούν ανεξέλεγκτα κι αν κανείς δεν γνωρίζει τι μπορεί να κρύβεται από πίσω, η παραπλάνηση καθίσταται εύκολη. Και εξηγώ:

Τα επίθετα «λαϊκό, έξυπνο, πρόσχαρο, αυθόρμητο και χαριτωμένο» από πού πηγάζουν; Πιθανώς από τη συντάκτρια του άρθρου. Αλλά πόσο έγκυρη είναι αυτή η γνώμη; Και τι σημαίνει άραγε εκείνο το “λαϊκός”; Μη κληρικός, κοινός, μη εκλεκτικός; Και σε αντιδιαστολή με τι; Ποια η διαφορά ανάμεσα σε ένα κορίτσι λαϊκό και σε ένα κορίτσι μη λαϊκό; Προς Θεού, δεν κάνουμε ταξινόμηση ασμάτων!

«Έχει μιλήσει στον ενικό στον πρωθυπουργό της Σουηδίας»… Σοβαρό επίτευγμα! Και το λέω ειρωνικά διότι όποιος γνωρίζει τη Σουηδία και τους Σουηδούς, γνωρίζει επίσης ότι οι Σουηδοί δεν χρησιμοποιούν πληθυντικό, παρόλο που υπάρχει προσφώνηση στον πληθυντικό. Κάποτε μιλούσαν στον πληθυντικό σε ηλικιωμένους ανθρώπους που δεν τους γνώριζαν καλά αλλά εξέλειψε κι αυτό στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Οι συζητήσεις που γίνονται στην τηλεόραση –και μιλάμε για τις σοβαρές συζητήσεις– γίνονται πάντα στον ενικό. Άντε να χρησιμοποιήσουν τρίτο ενικό (“θα ήθελε ο κ. Τάδε να μας εξηγήσει…»). Όσον αφορά το «μεγάλωσε σε γκέτο μεταναστών» τι να πω; Την εποχή που μεγάλωνε η ΑΠ στο “γκέτο” Ρίνκεμπυ, ζούσαν εκεί και Σουηδοί, κάτι που παραδέχεται και η ίδια. Μπορεί να υπήρξε “γκετοποίηση” εκ των υστέρων, όταν εξέλειπαν οι αυτόχθονες από την εν λόγω περιοχή, αλλά το γκέτο είναι ένωση πολλών συνιστωσών.

Η ΑΠ «έχει ψηφιστεί ως μία από τις 10 ομορφότερες γυναίκες της Σουηδίας». Αυτό επιδέχεται πολλές ερμηνείες. Αν σκεφτεί κανείς ότι η ΑΠ –όπως δηλώνει η ίδια– υπήρξε θύμα ρατσιστικών εκδηλώσεων. Από τη μια γίνεται ξεχωριστό άτομο ως μία από τις 10 ομορφότερες και από την άλλη ξεχωριστό άτομο ως “μαυροκέφαλη” και“τσικνοελληνίδα” (αυτό το τελευταίο μού είναι κάπως άγνωστο ως χαρακτηρισμός, θα εμφανίστηκε μετά το 1995, μάλλον) και θύμα ρατσιστών. Στην πρώτη περίπτωση αισθάνεται –υποθέτω– περήφανη, ενώ στη δεύτερη “οργισμένη” και “θύμα”. Αναρωτιέμαι εάν ένας νουνεχής θα μπορούσε να θεωρήσει τις αμερικανίδες beauty queens (βασίλισσες ομορφιάς) θύματα. Προσωπικά, θα το έκανα με ευκολία.

…έκανε σκληρό αγώνα για να ξεφύγει από τη φτώχεια και την περιθωριοποίηση, στην οποία την καταδίκαζε η ελληνική καταγωγή της και η ανημπόρια (sic) των γονιών της, που είχαν και οι δύο ταπεινές δουλειές.

Εδώ χρειάζεται προσοχή: “φτώχεια και περιθωριοποίηση”. Το να ζει κανείς φτωχικά στη Σουηδία του 1970 αποτελούσε ίσως κοινό τόπο για τους μετανάστες, επειδή ήθελαν να στείλουν ορισμένα χρήματα στην Ελλάδα, να φτιάξουν ένα σπίτι στην πατρίδα ή απλώς να αποταμιεύσουν. Η ταπεινή δουλειά είναι η λεγόμενη “στέντα”, δηλαδή καθαρισμός κτηρίων. Δεν υπήρχε τίποτα ταπεινό σ’ αυτό. Πολλοί Σουηδοί δούλευαν τότε σε αυτές τις δουλειές, όπως και πολλοί φοιτητές που ήθελαν έξτρα εισόδημα. Ήσαν συνήθως δουλειές των 2 ή 3 ωρών και πολλοί Έλληνες είχαν περισσότερες της μιας “στέντας”. Οι Σουηδοί, επειδή ζούσαν σε ένα κράτος πρόνοιας δεν αποταμίευαν όπως οι Έλληνες που προέρχονταν από μια χώρα που μόνο πρόνοια δεν διέθετε.

Τώρα, πώς την “καταδίκαζε” η ελληνική καταγωγή της και πώς η “ανημπόρια” των γονιών της, μόνο η ΑΠ το ξέρει –ή η δημοσιογράφος αν αυτό είναι δική της εκτίμηση– υποθέτω. Επειδή είναι γνωστό, και όποιος το αρνηθεί ψεύδεται σκόπιμα, ότι οι Έλληνες έχαιραν εκτίμησης στη Σουηδία σε σχέση με άλλους. Εξάλλου, για να δεχτεί κανείς ότι τον βαραίνει η καταγωγή του ή ανεγκέφαλος πρέπει να είναι ή σε ανεγκέφαλους να απευθύνεται. Όσο για την ανημπόρια ή ανημποριά ή φτώχεια, τα είπαμε ήδη. Τις επιλογές τους έκαναν οι άνθρωποι… Και εξάλλου η Σουηδία τη δεκαετία του 70 δεν είχε τη γκλαμουριά (για να χρησιμοποιήσω μια λόγια λέξη) του σήμερα.

Στη Σουηδία είναι ντροπή, δεν κάνει να μιλάς για τον εαυτό σου. Κι αυτό ήταν το μεγάλο δίλημμα που είχα όταν μου πρότειναν να γράψω αυτό το βιβλίο. Είναι, όμως, αυτοβιογραφικό και θα ήταν δύσκολο να μη μιλάω συνέχεια για τον εαυτό μου. Προσπάθησα, πάντως, να μη φαίνεται ότι είμαι κάτι το ιδιαίτερο, να μη διαφοροποιηθώ από τα αδέλφια μου που ζουν στην αφάνεια.

Αρχίζοντας να διαβάζω αυτές τις γραμμές ένιωσα εκείνη τη φοβερή πίεση που ασκεί το “πρέπει” πάνω στο “είναι”. Τη μεγαλύτερη τραγωδία του ανθρώπου: από τη μια έχεις την ηθική υποχρέωση να υπηρετείς την αλήθεια, κι από την άλλη, δίπλα-δίπλα, την ηθική υποχρέωση να πολεμάς την έπαρση και τη μισαλλοδοξία σου και, καταπόδας, ν’ ακολουθεί η άλλη ηθική υποχρέωση να μην κάνεις τη ζωή σου ευκολότερη, παρακάμπτοντας τα ηθικά διλήμματα. Αλλά πάλι εκείνο «τα αδέλφια μου που ζουν στην αφάνεια» έπνιξε ένα “εύγε” που πήγε να βγει από το στόμα μου. Τι εννοεί άραγε η ΑΠ με “αφάνεια”; Προς τι η αντιδιαστολή με τα αδέλφια της; Και τελικά γιατί είναι μεμπτό να μην είσαι διάσημος; Να είδε άραγε η ΑΠ το έργο του Γούντυ Άλλεν “Απιστίες και αμαρτίες” όπου στο τέλος ο Κλιφ Στερν (Άλλεν) λέει στον Τζούντα (Μάρτιν Λαντάου) ότι υπέροχη είναι και η ζωή στη διάρκεια της οποίας δεν κάναμε και πολλά πράγματα; Αλλά αυτό χρειάζεται κότσια για να το δεχτείς. Όπως και το γεγονός ότι δεν χρειάζεται να δώσεις σαν άνθρωπος κάτι περισσότερο, αλλά κάτι διαφορετικότερο. Και επειδή η ζωή κάθε ανθρώπου είναι διαφορετική, τέτοια γίνεται και η προσφορά του. Η φήμη δεν είναι πανάκεια. Κι ακόμη λιγότερο πανάκεια είναι αυτό που στους καιρούς μας τη συνοδεύει: το χρήμα. Άρα η αφάνεια είναι σχετική. Και μιλώντας με θράσος γι’ αυτήν αποδεικνύεις συχνά το μέτρο της άγνοιάς σου.

Λέει η αρθρογράφος των Νέων: «H Αλεξάνδρα έχει κάθε λόγο να είναι περήφανη. Έγινε η εξαίρεση του κανόνα». Κι εγώ συμπληρώνω: όπως και ο Καλλιφατίδης, όπως οι επιχειρηματίες Έλληνες στη Σουηδία με προεξάρχοντα τον πρώην ιδιοκτήτη μεγάλου γραφείου ταξιδιών που ανακηρύχτηκε επιχειρηματίας της χρονιάς το 1998, όπως ο βουλευτής του Αριστερού Κόμματος Σουηδίας, όπως το πλήθος των πανεπιστημιακών και δασκάλων που διέπρεψαν και διαπρέπουν στη Σουηδία. Ποιος είναι η εξαίρεση του κανόνα. Και τίνος κανόνα; Αυτά συμβαίνουν καθημερινά. (Μόνο που, νά, έρχεται κάποιο βιβλίο, ή κάποιο άρθρο για ένα βιβλίο, και τονίζει τόσο πολύ την καθημερινότητα που νομίζουμε ότι όντως πρόκειται για κάτι ξεχωριστό.) Η κ. ΑΠ έκανε ό,τι κάνει ο κόσμος σε όλο τον πλανήτη. Άλλοι γίνονται (ή και τους κάνουν) επιστήμονες, άλλοι συγγραφείς, άλλοι εργάτες, άλλοι αφεντικά, άλλοι εγκληματίες κ.λπ.

Και φτάνουμε στις «απειλές από ένοπλους νεοναζί που την έκαναν να χάσει τη δουλειά της και μετέτρεψαν τη ζωή της σε κόλαση». Δεν αμφιβάλλω γι’ αυτό. Διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά για να τους μπει στο μάτι: ξένη, όμορφη, διάσημη, ζούσε σε χλιδάτο περιβάλλον, όπως παραδέχεται. Ε, ξεκίνησαν λοιπόν και οι οπαδοί της φυλετικής καθαρότητας και άρχισαν να την κυνηγούν.

Δεν προσπαθώ να γελοιοποιήσω την κατάσταση. Ένιωσα κι εγώ όταν πρωτοπήγα στη Σουηδία τον ρατσισμό στο πετσί μου. Απλώς, τον αντιμετώπισα διαφορετικά. Σήμερα, όπου η χώρα αυτή βρίθει από φυλές και εθνότητες, δεν θα χρειαζόταν η δική μου αντιμετώπιση. Εξάλλου –κι αυτό ισχύει για τη Σουηδία– όσο αυξανόταν (μάλλον, δεν αυξανόταν, πιο εξωστρεφές γινόταν) αυτό το βδέλυγμα του ρατσισμού και του νεοναζισμού (το ίδιο πράγμα είναι, απλώς ο ρατσιστής όταν ντύνεται “μπούλα” γίνεται νεοναζιστής: πώς ντυνόμασταν μικροί καουμπόηδες και νομίζαμε για λίγο ότι ήμασταν και τέτοιοι;) τόσο, και περισσότερο, αυξανόταν το αντιρατσιστικό κίνημα και μάλιστα το ενεργό (εννοώ ότι έπεφτε και ξύλο). Έτσι, για να αποδίδονται τα του Καίσαρα στον Καίσαρα…

Σε τούτο τον πλανήτη οι άνθρωποι κινούνται και εθελοντικά και αναγκαστικά από τη μια χώρα στην άλλη. Όσο για τον ρατσισμό: και ρατσισμός υπάρχει και κρυπτορατσισμός. Άκουγα πολλές φορές στη Σουηδία ότι οι Έλληνες, οι Φινλανδοί, οι Ιταλοί, οι Πέρσες, οι Τούρκοι και άλλοι πολλοί (από φτωχότερες χώρες) ήσαν μετανάστες. Ρώτησα κάποιον γνωστό μου Σουηδό (κρυπτορατσιστή) γιατί δεν θεωρεί μετανάστη και τον Εγγλέζο, μια που υπάρχουν πολλοί τέτοιοι εκεί που εργάζονται, και με κοιτούσε σαν χάνος. Δεν του είχε περάσει από το μυαλό ότι ο Εγγλέζος ή ο Αμερικανός λιποτάκτης του Βιετνάμ θα μπορούσε να ήταν μετανάστης. Θέλω να πω ότι πολλές φορές αφήνουμε τον ρατσιστή να εκμεταλλευτεί το γεγονός της αδαημοσύνης του και να λέει αυτά που λέει. Εκείνος που παραδέχεται το μέγεθος της άγνοιάς του είναι απλώς ξενόφοβος, εκείνος που δεν το παραδέχεται είναι φασιστοειδές και από αυτά τα όντα έχουμε κι εμείς. Εκείνοι οι αλήτες με το αρχαιοελληνικά ψευδώνυμα και τις Χρυσές Αυγές που το σκάνε στην Αμερική και τάχα οι από εδώ δυσκολεύονται να τους συλλάβουν, οι Καλαμπόκες, οι Κένταυροι από τη μια και τα θύματα από την άλλη, ο νεολαίος του ΝΑΡ έξω από τα δικαστήρια και ο Τεμπονέρας και ο Αλβανός της διπλανής πόρτας (γκέτο είναι άραγε και τα Εξάρχεια, και η Κυψέλη;), ο αλβανός οικογενειάρχης που δουλεύει από νύχτα σε νύχτα με τα χρήματα που προσφέρουν οι εδώ “μη ρατσιστές”. Αλλά το γεγονός ότι υπάρχουν στην Ελλάδα δεν δικαιολογεί την ύπαρξή τους και τα έργα τους ούτε στην Ελλάδα ούτε σε καμιά χώρα του κόσμου. Είναι ένα καρκίνωμα που ξεκίνησε από καταβολής κοινωνιών και στο διάβα το χρόνου φόρεσε και τον μανδύα της “ιδεολογίας”.

Πόσοι είναι όμως ρατσιστές; Είναι ρατσιστικές οι κοινωνίες μας, γενικώς; Μάλλον θα διέπραττε κανείς λογικό σφάλμα, επιχειρώντας το λογικό άλμα της γενίκευσης. Και ο ίμερος της γενίκευσης μοιάζει να έχει ριζωθεί για τα καλά στη σκέψη μας. Ογκόλιθος κι αυτός, σαν εκείνους προηγούμενου άρθρου. Μια επικίνδυνη ηχώ κάποιου παρελθόντος απειλεί ακόμη τη ζωή μας! Λογική και Τρέλα αλλάζουν απλώς καρέκλες, αντικαθιστούν η μια την άλλη… (Αλλά αν ήταν να αναπτύξουμε κι αυτόν το συλλογισμό δεν θα μας έφτανε η εφημερίδα. Θα αφήσω όμως να κρέμεται ίδια Δαμόκλειος σπάθη ένα “επιφυλάσσομαι”…)

Δεν αμφισβητώ την ειλικρίνεια των σκέψεων της κυρίας ΑΠ. Τις ίδιες τις σκέψεις θέτω υπό το πρίσμα της αμφισβήτησης. Παράδεισος η Σουηδία δεν είναι, μια που παράδεισοι δεν υπάρχουν έξω από το στέρνο μας. Κι αν θέλουμε να πιστέψουμε ότι ήταν κάποτε παράδεισος πρόνοιας αυτό οφειλόταν στην πολιτική που ασκήθηκε, στους σουηδούς πολίτες και στους μετανάστες. Γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή στον τρόπο με τον οποίον ασκούμε κριτική, γιατί αυτός που επικρίνει θα πρέπει να είναι τουλάχιστον ακριβοδίκαιος.

Και για να διαψεύσουμε τον τίτλο μας κρατήστε βαθιά μέσα σας ότι πολλές φορές πίσω από το λιονταρίσιο νύχι δεν υπάρχει λέων.

Αφορισμοί

2010-12-03T09:01:00.000+02:00

Ο κόσμος είναι όπως είναι. Οποιαδήποτε αλλαγή θα οδηγούσε σε έναν άλλο κόσμο. Τι θα ήταν, άραγε, ο κόσμος αυτός;

Το σλόγκαν του Μαρξισμού. «Εμείς δεν θέλουμε να καταλάβουμε τον κόσμο, θέλουμε να αλλάξουμε τον κόσμο». Το “εμείς” γράφεται, προφανώς, κατ’ αντιδιαστολή. Ποιοι θέλουν να καταλάβουν τον κόσμο; Μόνο οι παραδοσιακοί φιλόσοφοι. Άρα οι μαρξιστές θέτουν επίσης το παλιό φιλοσοφικό ερώτημα “τι είναι κόσμος”, (διότι δεν μπορείς να μην ξέρεις τι είναι αυτό που απορρίπτεις) και εν συνεχεία τον απορρίπτουν και εκφράζουν τη θέση της αλλαγής του. Επανερχόμαστε στο 1.

1. Πώς να διανοηθεί κανείς τη μη ύπαρξη αυτού του κόσμου; Και τι θα σήμαινε αυτό; Μήπως με την αλλαγή του εννοούμε κοινωνική αλλαγή; Τι σχέση έχει αυτό με τη φιλοσοφία; Εντέλει, γιατί ξεκινάμε από μια φιλοσοφική απορία για να καταλήξουμε σε μια κοινωνική-πολιτική θέση;

2. «Ο μαρξισμός-λενινισμός είναι επιστημονική θεωρία». Τι σημαίνει επιστημονική θεωρία, τώρα; Οι επιστημονικές θεωρίες επαληθεύονται ή διαψεύδονται με το πείραμα. Γίνονται ή όχι αποδεκτές από μια επιστημονική κοινότητα. Η φιλοσοφία δεν εκπονεί θεωρίες, και όταν το κάνει δεν είναι φιλοσοφία· είναι μάλλον κοινωνιολογία, ψυχολογία, φυσική, κλπ.

3. Ότι έχει να κάνει με τη φιλοσοφία ανάγεται στο επίπεδο της δραστηριότητας. Η φιλοσοφία είναι δραστηριότητα.

4. Πολλοί υποστηρίζουν ότι η επιστήμη έδωσε απάντηση σε πολλά ερωτήματα της φιλοσοφίας (Κούρτοβικ στα ΝΕΑ). Και συνεχίζει «Αλλά το αντίστροφο δεν ισχύει». Μα η φιλοσοφία δεν έχει λόγο να δώσει απάντηση σε ερωτήματα της φυσικής. Αυτά τα απαντάει η φυσική. Εξάλλου, η φιλοσοφία δεν υπάρχει για να δώσει απαντήσεις. Υπάρχει για να διαλύσει τα ψευτοφιλοσοφικά προβλήματα που δημιουργούν τυχόν ερωτήματα του τύπου «Υπάρχει Θεός;» «Τι είναι κόσμος;», «Τι είναι ζωή;»

5. Ο φιλόσοφος δεν θα σταθεί στην ορθότητα ή μη μιας θεωρίας. Ο φιλόσοφος θα δείξει ότι κάποιες θέσεις-προτάσεις της θεωρίας έχουν ή δεν έχουν νόημα. Επιστρέφουμε στο 1.

6. Μόνο με αυτή την προϋπόθεση μπορεί να υπάρξει “διάλογος” μεταξύ επιστήμης και φιλοσοφίας.

7. Σκεφτείτε την παντοδυναμία του Θεού μέσα από το ερώτημα: «Μπορεί ο Θεός να κατασκευάσει μια τόσο μεγάλη πέτρα την οποία δεν θα μπορεί να σηκώσει ούτε ο ίδιος;» Η λογική δεν μας επιτρέπει τέτοιες αναζητήσεις.

Περί Αριστεράς και Δεξιάς

2010-12-03T08:52:00.000+02:00

<-- & -->

Διαβάζω άρθρο του Δ. Δημητράκου στις Νέες Εποχές της εφημερίδας το Βήμα (27/08/2005) με τίτλο Δεξιά ή Αριστερά; Ο συγγραφέας του άρθρου –καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών– προσπαθεί να πείσει ότι η τομή Αριστεράς-Δεξιάς ως ουσία αλλά είναι μια εσωτερική, “ενδοκοινοτική” επινόηση, μια μανιχαϊστική αφέλεια που σήμερα δεν έχει πια νόημα. Ο Δ. Δ., όπως γίνεται συνήθως, λέει μερικές αλήθειες αλλά δεν λέει την αλήθεια. Οι συγκρίσεις των αριστερών και δεξιών με κοινότητες γκέι και λεσβιών είναι ατυχείς. Ο παραλληλισμός τους με “φυλές” όπως εκείνες των Ιώνων και των Δωριέων είναι ακαταλαβίστικες. Γιατί, εντέλει, αν είναι να συγκρίνουμε το τάδε με το δείνα πρέπει να μιλάμε για πράγματα ή καταστάσεις ομοειδείς ή τέλος πάντων να συγκρίνουμε παρόμοιες ιδιότητές τους. Εάν λοιπόν θεωρήσουμε εξαρχής την Αριστερά και τη Δεξιά ως μη ουσιαστικές κοινότητες σε έναν συγκεκριμένο λογικό χώρο, στον κόσμο μας εν προκειμένω, τότε δεν υπάρχει και λόγος να προβούμε σε συγκρίσεις ή παραλληλισμούς. Επομένως, αυτού του είδους η χειραγώγηση, και τα συμπεράσματα στα οποία αυτή μας οδηγεί, δεν ανήκει στη φιλοσοφική πρακτική, ανήκει στον τομέα της κουτοπονηριάς.

Νόημα θα είχε η εξέταση των χώρων Αριστεράς και Δεξιάς ως προς το περιεχόμενό τους. Ήτοι, νόημα θα είχε η ιστορική εξέταση των μεταβολών που υπέστησαν οι δύο χώροι και, πάντως, νόημα θα είχε η εξέταση της συμπεριφοράς των οπαδών των χώρων αυτών στο πέρασμα του χρόνου και ο βαθμός αποξένωσής τους από τα βασικά κριτήρια σύστασης των χώρων αυτών. Και ακριβώς στο τελευταίο αυτό θα έπρεπε να αναζητούμε την αιτία της σύγχυσης μεταξύ Αριστεράς ή Δεξιάς ως κοινωνικής αντίληψης και Αριστεράς ή Δεξιάς ως εκφυλισμένης και άνευ ουσίας κοινότητας.

Εκλογές με λίστα

2010-12-03T08:44:00.000+02:00

Τα κόμματα είναι φορείς ιδεολογιών. Δεν διορίζουν υπουργούς και βουλευτές. Δεν αποφασίζουν μόνα τους για την κρατική λειτουργία. Αυτό είναι θέμα του πολίτη. Σίγουρα ο κοινοβουλευτισμός αποτελεί αρχή φαυλότητας, αλλά δεν έχουμε και τίποτα άλλο. Συνεπώς, πρέπει να κάνουμε το καλύτερο από το υλικό που διαθέτουμε. Δεν μπορεί ένα κόμμα να αποφασίζει μόνο του την τύχη και την πορεία ενός κράτος, με αποτέλεσμα ΠΑΝΤΟΤΕ να φέρνει και όλες τις ευθύνες για οποιαδήποτε αποτυχία βαρύνοντας έτσι την ιδεολογία του σε βαθμό που δεν έχει το δικαίωμα να τη βαρύνει. Η κοινή λίστα λοιπόν στις εκλογές θα έλυνε κάπως το εν λόγω πρόβλημα, θα μετέθετε την ευθύνη εκεί που έπρεπε, στον πολίτη, και αργά και βασανιστικά, by trial and error, θα έθετε τα θεμέλια μιας νέας θεώρησης της πολιτικής και των ευθυνών της. Κατά συνέπεια, θα απέφευγε κανείς και τον λαϊκισμό, προϊόν της στείρας αντιπολίτευσης, για το ποιος φταίει ή δεν φταίει. Θα δημιουργούσε, πάλι αργά και βασανιστικά, μια άλλη νοοτροπία με την πάροδο των γενεών, μια νοοτροπία ενός πολίτη συμμάχου του κράτους και το αντίστροφο. Η Ελλάδα που ανακάλυψε τη Δημοκρατία οφείλει στον εαυτό της την εκ νέου ανακάλυψή της.

Che fece .... il gran rifiuto

2010-12-03T08:35:00.000+02:00

Che fece .... il gran rifiuto

ετος καβάφη…και πάντα βρίσκεις να σχολιάσεις κάτι μέσα από τα ποιήματά του, πάντα κάτι απ’ αυτά θα μας θυμίσει την τρέχουσα πραγματικότητα, τις πεζές κι ανήσυχες μέρες μας, τις μέρες τούτες που ταράζεται ο νους από αγέρηδες περίεργους που φυσούν από τον ανατολικό μυχό της Μεσογείου, αγέρηδες που παρασέρνουν το συναίσθημα, τη λογική και το μυαλό, το καθετί που ξέχωρα μας τοποθετεί από τα άλλα έμβια του πλανήτη όντα.

Che fece .... il gran rifiuto

Σε μερικούς ανθρώπους έρχεται μια μέρα

που πρέπει το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το Όχι

να πούνε. Φανερώνεται αμέσως όποιος τόχει

έτοιμο μέσα του το Ναι, και λέγοντάς το πέρα

πηγαίνει στην τιμή και στην πεποίθησί του.

Ο αρνηθείς δεν μετανοιώνει. Aν ρωτιούνταν πάλι,

όχι θα ξαναέλεγε. Κι όμως τον καταβάλλει

εκείνο τ’ όχι — το σωστό — εις όλην την ζωή του.

Συνειρμοί…

Κι εκείνη στέκει ρωμαλέα κι ακίνητη στην άκρη της Μεσογείου, η Κύπρος. Απορούσα γη και γη “άπορη” από αιώνες διαγουμίσματος. Βουβή κι ανήμπορη να καταλάβει τις τόσες διαμείψεις για το σαρκίο της. Η ομορφιά της τη σκλαβώνει, τάχατες, ή ότι νύφη είναι πολύφερνη; Το θέμα της, θέμα ολονών… Το θέμα της, θέμα δικό της… Αστράφτουν σαν καμουτσίκια, δουλεύουν οι γλώσσες σα φίδια σε σφιχταγκάλιασμα, πάνε κι έρχονται τα γνωμικά, ανοίγουν τα κιτάπια οι σοφοί και κερνούν σοφίες, μιλάνε οι θιασώτες μιας κάποιας ρεάλ πολιτίκ με την ξενοιασιά του ψυχρού ατσαλιού, μιλάνε και οι εθνοπατέρες, οι σαράφηδες ιδεών (που ποτέ δεν εξαργύρωσαν τον εαυτό τους, πάντα τους άλλους ξαργυρώνουν), μιλάνε όλοι, όλοι. Τι να προλάβει το έρμο νησί να συλλογιστεί με τόσο σαματά.

Έλα, όμως, που ούτε το χέρι πάει εύκολα στην καρδιά, τη γνώμη της να πάρει, ούτε το μυαλό ξεκάθαρα δουλεύει. Κι όταν η ώρα έρχεται για το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το Όχι, αρχίζουν οι σειρήνες της δήθεν γνώσης, οι μαστροποί της αλήθειας, μιλούν με λόγια τάχα σοβαρά: «Να μην πρυτανεύσει το συναίσθημα», «Το Ναι είναι η μόνη εφικτή λύση», «Το Όχι θα είναι η μόνη σωστή λύση»… Λέξεις, ουσιαστικά κι επίθετα ατάκτως ερριμμένα. Μιλάνε για τη στάση ζωής που πρέπει να κρατήσει ο κυπριακός λαός. Ένας λαός που πέρασε από συμπληγάδες πειρατών και Αράβων, πλήρωσε φόρους σε Άραβες και Βυζαντινούς (ναι, ναι στους ορθόδοξους Βυζαντινούς, τους γνωστούς προγόνους μας, ξέρετε τώρα εσείς), ξεπουλήθηκε στους Ιωαννίτες, στον Πάπα, στους Τούρκους, στη Μεγάλη Βρετανία. Μέχρι και οι θλιβεροί δικτάτορες πήγαν να τη “σώσουν”. Τι να πεις σ’ αυτόν τον λαό; Απάνω που πάει να αποφασίσει, απάνω που πάει να δεχτεί τις επιπτώσεις της όποιας στάσης του και να νιώσει τι σόι γεύση έχει η δύναμη ν’ αποφασίζει, ορμάνε τα κοράκια, πολύχρωμα και πολύξερα να του πάρουν τη μπουκιά από το στόμα.

Και στέκει εκεί πάνω στο νησί του, με τους στρατούς τους επίσημους, με τις στρατιές των ξεπεσμένων εθνικοφρόνων, των ρεάλ πολιτικών και κολλυβιστών χαρτογιακάδων, αντάμα με όλους τους έμπορους των εθνών, στέκει, ενεός, παρακολουθεί, με την καρδιά του να χτυπάει στον ίδιο ρυθμό κι από τις δύο πλευρές του συρματοπλέγματος. Στον ίδιο ρυθμό: Κύ-προς, Ki-bris, Κύ-προς, Ki-bris. Και ξέρει πως το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το Όχι δική του είναι υπόθεση.

Και η λύση; Μπροστά μας ήτανε και είναι προ αμνημονεύτων ετών. Μόνο που εμείς και οι άλλοι τη φαρμακώσαμε, με αιώνες φαρμάκι, γενιές φαρμάκι. Και τη φαρμακώσαμε με τον πιο επαίσχυντο τρόπο που μπορεί να φανταστεί ανθρώπινος νους. Τη βαφτίσαμε “ιδανική”, και ως εκ τούτου ανέφικτη. (Κι ας λέμε ότι η γλώσσα δεν έχει δύναμη. Έχει δύναμη· και μάλιστα φονική. Όλα μέσα της κυοφορούνται.)

Θλιβερή θα παραμένει αυτή η ιστορία με την επίλυση του κυπριακού ζητήματος. Θλιβερή, σαν την απατηλή κι επίπλαστη “πραγματικότητα” που μας περιβάλλει. Αυτή που βαφτίσαμε πραγματικότητα.

Πάνω από το Τρόοδος ανέτειλε νύχτα με δυο φεγγάρια. Εκείνο του Ναι και τ’ άλλο του Όχι. Στον Άρη μόνιμα σκιάζουν με τη χλομάδα τους ο Δείμος και ο Φόβος.

Μόνο που ο γέρο Αλεξανδρινός παραφυλάει πίσω από το παραπέτασμα της Ιστορίας, έτοιμος να προσφέρει βοήθεια, με λόγια λίγα, απλά, συμμαζεμένα, εμβληματικά για την ανεξαρτησία του ατόμου, για την ασυμβίβαστη στάση απέναντι στις μαζοποιημένες λύσεις των σουπερμάρκετ της παγκοσμιοποίησης.

Γρηγόρης Ν. Κονδύλης

16 Απριλίου 2004

Εποχές αποχών

2010-11-17T09:59:00.001+02:00

Αποχή σε εκλογές είχαμε πάντα. Τι συνέβη όμως στις τελευταίες εκλογές; Γιατί τόσος πολύς κόσμος αποφάσισε να απέχει; Οι εξηγήσεις είναι πολλές. Αλλά ποιο είναι το μήνυμα; Είναι οι αδιάφοροι που δεν πήγαν; Είναι αυτοί που το σκέφτηκαν, ίσως, πολύ καλά και δεν είδαν άλλη λύση; Κι αναρωτιέμαι: γιατί δεν πήγαν να ρίξουν λευκό; Πολλοί το εξηγούν ότι αυτό ίσως να τους καταμετρούσε, εσφαλμένα, ως οπαδούς του ΚΚΕ — τουλάχιστον στον δεύτερο γύρο. Αδιαφόρησαν απλώς; Ή μήπως έδωσαν ένα μήνυμα που όλα τα κόμματα το πιπιλίζουν αλλά απέχουν, με τη σειρά τους, από την υλοποίησή του. Εννοώ μια νέα πολιτική αντίληψη, εντελώς ξένη προς αυτήν που ήδη έχουμε, μιαν αντίληψη επαναστατική, όχι με την έννοια που τη θέλει το ΚΚΕ, αλλά επαναστατική στην αντιμετώπιση των κοινωνικών, οικονομικών και, οπωσδήποτε, πολιτικών δυσκολιών που αντιμετωπίζει ο κόσμος εν γένει.

Κάποιοι θεωρούν το ποσοστό αυτό ως απογοητευμένους πελάτες των πολιτικών. Ανθρώπους που συνειδητοποιούν ξαφνικά ότι οι πελατειακές σχέσεις είχαν καταληκτική ημερομηνία. Αν είναι έτσι, καλά πάμε, θα έλεγα. Διότι τι ακριβώς προσφέρουν κάτι τέτοιοι πολίτες σε μια δημοκρατία; Ρητορικό το ερώτημα και δεν θέλει απάντηση. Πάντως είναι κι αυτή μια θεωρία η οποία μήτε επαληθεύεται μήτε διαψεύδεται. Αλλά πάλι τίθεται το ερώτημα: μόνον αυτοί έκαναν αποχή;

Βουλευτής της Αριστεράς είπε το εξής βαθυστόχαστο: εδώ πρόκειται είτε για αποχή του βλάκα ή για αποχή του πολύ έξυπνου. Θυμίζει λίγο το παιχνίδι της κολοκυθιάς η θυμοσοφία του.

Τα βήματα που γίνονται γενικώς στον κόσμο είναι βήματα εφεκτικότητας, βήματα μιας δυσκοίλιας προόδου που μόνο πρόοδος δεν είναι. Ένας έγχρωμος για πρόεδρος στις ΗΠΑ, μια γυναίκα στη Γερμανία, ένας άχρωμος, άοσμος και άχρηστος πρόεδρος στην ΕΕ, ένας επαναστάτης με ή χωρίς εισαγωγικά κάπου στη Νότια Αμερική, ένας πρωθυπουργός με σκανδιναβικά οράματα και, έστω, με καλές προθέσεις, στην Ελλάδα, δεν είναι αυτό που οι απέχοντες ζητούν, θέλουν, ονειρεύονται ή ψηλαφούν ως λύση σε όλο τον κόσμο. Είναι η διακαής επιθυμία για μια νέα αντιμετώπιση των πραγμάτων, είναι η επιθυμία να δείξουν τον θυμό τους, είναι η λαχτάρα να δώσουν διέξοδο στα τεχνητά αδιέξοδα που εντέχνως κρύβονται πίσω από δήθεν αδυνατότητες. Μόνο που οι αδυνατότητες υπάρχουν συνήθως μόνο στα λόγια. Διότι αν δεν δοκιμαστεί κάτι δεν μπορεί να το χαρακτηριστεί αδύνατο. Γιατί αν το πάμε έτσι τότε δεν κάνουμε τίποτα περισσότερο από το να επωμιζόμαστε τον ρόλο του παντογνώστη και του προφήτη και στην περίπτωση που αυτός ο ρόλος είναι πραγματικός δεν θα μιλούσαμε για πρόβλημα. Αλλά ο ρόλος του προφήτη παραμένει ρόλος τσαρλατάνου και εκμαυλιστή κάποιων μονόχρωμων μαζών που παρά τα χρώματα τα οποία επιλέγουν να φορούν, διακρίνονται αποκλειστικά από μια γκριζάδα ιδεών και πράξεων. Όλα τα ίδια και στην επόμενη στροφή πάλι τα ίδια.

Είναι λοιπόν οι απέχοντες αδιάφοροι; Σίγουρα, ένα ποσοστό. Πόσο είναι; Μα αυτό είναι εύκολο να το δει κανείς. Μια ματιά σε προηγούμενες καταστάσεις δείχνει λίγο πολύ το ποσοστό τους. Το σίγουρο είναι ότι υπάρχουν κι άλλοι. Πού θα τους κατατάξουμε αυτούς; Σίγουρα όχι στους αδιάφορους, στους μπιγκμπραδερίστες, κ.τ.τ. Απομένει τι;

Απομένει εκείνο το κομμάτι, μεγάλο οπωσδήποτε, των ατόμων που είναι ενοχλημένοι για την αδιαφορία των πολιτικών μπροστά στα προβλήματα του κόσμου. Ας υποθέσουμε ότι είσαι άνεργος —που στις μέρες μας δεν είναι απλώς υπόθεση, αλλά οδυνηρή πραγματικότητα— ή είχες μείνει άνεργος κάποιους μήνες και τώρα τρέχεις με κάτι δουλειές κοψοχρονιά να μπαλώσεις τρύπες που δεν μπαλώνονται επειδή δεν είναι τρύπες αλλά χάσματα απέραντα στην οικονομία σου. Πληρώνεις συνεχώς και έρχεται πανωπροίκι η περαίωση. Καλείσαι να πληρώσεις κάτι που δεν το οφείλεις —κι αυτό ισχύει για πολλούς— με αποτέλεσμα να μην μπορείς να πληρώσεις όσα οφείλεις. Αυτό είναι η μια πλευρά, μία από τις πολλές σοβαρές πλευρές του προβλήματος. Και βλέπεις γύρω σου τον ορυμαγδό, το συνονθύλευμα πολιτικής και πολιτικών να ουρλιάζουν και μην καταλαβαίνεις τίποτα από όσα λένε. Κλείνεις τ’ αφτιά σου και σκέφτεσαι, σχεδόν σαν φοβισμένο, κατατρομαγμένο παιδάκι: Μα εγώ θέλω μόνο να ψηφίσω για την πόλη μου και να καταλάβω πώς θα λειτουργήσει η περιφέρειά μου.

Όχι! Δεν καλείσαι να κάνεις αυτό. Πρέπει να ψηφίσεις για το μνημόνιο, αν είσαι υπέρ ή κατά, λες και πάμε για δημοψήφισμα για το μνημόνιο.

Ρωτάω εγώ τώρα: οι απέχοντες, αυτή η τεράστια μάζα ανθρώπων που έχει σκεφτεί και ζήσει όλα τα παραπάνω από πού ώς πού είναι αδιάφοροι, χαβαλέδες ή μπιγκμπραδερίστες και πάει λέγοντας; Είναι συγκεκριμένο το ποσοστό εκείνων που ανήκουν στους παραπάνω και είναι μικρό.

Μια σύγκριση εκλογικών εποχών και αποχών θα σας πείσει.

Δεν αυξήθηκαν οι αδιάφοροι πολίτες, οι αδιάφοροι πολιτικοί αυξήθηκαν, και οι ενδιαφερόμενοι πολίτες απάντησαν διά της μη ψήφου, διά της αποχής.

Αλλά τι λύσεις υπάρχουν; Το σημείωμα αυτό δεν επιτρέπει να επεκταθώ πολύ σε αυτό. Επιγραμματικά θα πω δυο πράγματα και θα επανέλθω σε άλλο σημείωμα. Η απλή αναλογική —ναι, η πάγια θέση του ΚΚΕ και άλλων κομμάτων της Αριστεράς— είναι μια λύση. Πάμε και λίγο πιο μακριά; Η λίστα προσώπων, προσωπικοτήτων ή όπως αλλιώς θέλετε. Όχι κομματικές λίστες. Έτσι κάνουμε ένα βήμα προς βαθύτερες έννοιες δημοκρατίας. Είναι χαρακτηριστικό αυτό που είπε ο Μπουτάρης μετά τις εκλογές: «Στόχος μου ήταν να πάρω ό,τι καλύτερο είχαν να προσφέρουν τα κόμματα και με αυτά τα πρόσωπα να κάνω ό,τι καλύτερο μπορώ». Σοφά λόγια και ακόμη σοφότερη η πράξη του.

ΥΓ Ο υπογράφων ψήφισε για την πόλη του και για την περιφέρειά του, όπως ένιωθε ότι είχε υποχρέωση απέναντι στην —έστω κουρελιάρα— Δημοκρατία.

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΩΝ ΟΛΙΣΘΗΜΑΤΑ - Απάντηση σε Β. ΓΕΩΡΓ. της Ελευθεροτυπίας

2010-05-02T12:10:00.003+03:00

Σε άρθρο της/του συνεργάτη σας Β. ΓΕΩΡΓ. στο φύλλο της Τετάρτης 28 Απριλίου 2010, στη στήλη «…Κι εκείνα» γίνεται μια αναφορά στο βιβλίο Ο μαγικός φανός του Μπέργκμαν από τις εκδόσεις ΠΟΤΑΜΟΣ. Γράφει λοιπόν ο συνεργάτης σας: «Τώρα, γιατί μεταφραστής είχε τη φαεινή και ακατανόητη ιδέα, που τινάζει στον αέρα και τον τίτλο του βιβλίου, να βαφτίσει τον ‘μαγικό φανό’ ‘κινηματογράφο’ (σελίδα 28), είναι μια άλλη, θλιβερή ιστορία».

Αισθάνθηκα, λοιπόν, την ανάγκη να εξηγήσω τη ‘φαεινή’ ιδέα μου για να μην αφήσω τη/τον Β. ΓΕΩΡΓ. στο έρεβος της θλιβερής ιστορίας.

Πρώτον δεν γράφει κινηματογράφος αλλά κινηματόγραφος

Αν, λοιπόν, έριχνε μια ματιά στην υποσημείωση 5 της σελίδας 26 (που προφανώς δεν διάβασε, μια που αποκαλεί τον κινηματόγραφο κινηματογράφο – με τον τόνο στο «το» και όχι στο «γρα»), ίσως θα είχε ξεπεράσει το πρόβλημα του ακατανόητου της ιδέας μου. Γράφω λοιπόν εκεί:

«Πρόκειται, κατά μία άποψη, για την εφεύρεση των αδελφών Λυμιέρ, μια πρώιμη μηχανή λήψης και προβολής. Εφεξής θα το αποκαλούμε κινηματόγραφο σε αντιδιαστολή με τον κινηματογράφο ως Τέχνη και ως αίθουσα».

Από μια άποψη λοιπόν αυτή η ονομασία είναι συμβατική, αν και όχι εντελώς, αν αναλογιστεί κανείς ότι η εν λόγω συσκευή στην οποία αναφέρεται ο Μπέργκμαν λεγόταν cinématographe και όχι Laterna magica ή Μαγικός φανός ή ακόμη Μαγική λυχνία. Ο τίτλος αναφέρεται απλώς σε μια από τις πρωτοπόρες συσκευές προβολής διαφανών εικόνων (και όχι φιλμ) σε λευκή επιφάνεια, τοποθετημένες μπροστά στο φως μια λυχνίας. Αργότερα μπορεί οι εικόνες αυτές να εναλλάσσονταν μηχανικά δημιουργώντας κίνηση. Αλλά από τότε τα πράγματα σίγουρα εξελίχτηκαν και σίγουρα εμφανίστηκαν νέες και πιο βελτιωμένες συσκευές. Μία από αυτές ήταν και ο cinématographe των αδελφών Λυμιέρ και ακριβώς για μια τέτοια συσκευή (σε πιο βελτιωμένη εκδοχή) κάνει λόγο ο Μπέργκμαν. Μια συσκευή που έγινε από τους αδελφούς Λυμιέρ (κατ’ άλλους ήταν εφεύρεση του Léon Bouly που την πούλησε στους Λυμιέρ) και βασιζόταν στο Κινητοσκόπιο του Ντίκσον.

Έτσι επέτρεψα στον εαυτό μου τη σύμβαση κινηματόγραφος…

Αλλά ας περάσουμε και στη λογική διάσταση του θέματος: Ο μαγικός φανός εφευρέθηκε περίπου στο 1600 ίσως και νωρίτερα. Άντε να έγιναν μερικές βελτιώσεις. Απ’ ό,τι γνωρίζω χρησιμοποιούνταν σαν συσκευή (σε βελτιωμένη εκδοχή, επιμένω) κατά τις αρχές του 1920 στις ΗΠΑ για πορνογραφικές εικόνες της εποχής. Στα τέλη της ίδιας δεκαετίας πέρασε πλέον στην ιστορία και στους συλλέκτες (Eds. Crangle, Richard, Heard, Mervyn, and van Dooren, Ine. “Devices and Desires.” Realms of Light. London, England: The Magic Lantern Society, 2005. 11-45.)

• Τώρα ΠΩΣ ΣΤΗΝ ΕΥΧΗ είναι δυνατόν να πήρε έναν μαγικό φανό ως δώρο ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν ¬–ας υποθέσουμε ότι ήταν δέκα και κάτι¬- όταν γεννήθηκε το 1918; Είναι δυνατόν να έκαναν δώρο συλλεκτικά κομμάτια;
• Γιατί ο Μπέργκμαν ονομάζει τη συσκευή Kinematograf και όχι Laterna magica ή Trollykta, όπως θα έπρεπε να κάνει αν εννοούσε την εν λόγω συσκευή;
• Γιατί δεν πέρασε από το μυαλό της/του συνεργάτη σας ότι ο τίτλος laterna magica μπήκε διότι 1) αποδεικνύει περίτρανα τη μαγεία που ασκούσε στον Μπέργκμαν ο κινηματογράφος και 2) είναι εντυπωσιακός και (σε άπταιστα ελληνικά) «πιασάρικος», κάτι που αποδεικνύεται από το γεγονός ότι έχει χρησιμοποιηθεί ως ονομασία της έδρας του Μαύρου Θεάτρου της Πράγας «Laterna Magika» και ως τίτλος μουσικού έργου της φινλανδής συνθέτριας Kaija Saariaho;

Και τέλος
Ως μεταφραστής δεν κατεβάζω «φαεινές». Αντιθέτως ψάχνω βασανιστικά την κάθε λέξη που γράφω. Θεώρησα πως η καθ’ όλα δόκιμη λέξη κινηματόγραφος αποτελούσε επιτυχή σύμβαση και το πιστεύω ακόμη.
Το «θλιβερή ιστορία» δεν το καταλαβαίνω. Ειλικρινά! Από πού ώς πού αποβαίνει θλιβερή μια μεταφραστική δουλειά. Και θέλω πραγματικά να μάθω τι εννοεί η/ο συνεργάτης σας με τη λέξη αυτή.
Αν δεν μπορεί, απομένει να επιστρέψω τους χαρακτηρισμούς που δεν ταιριάζουν στο ύφος μου ή στο ήθος μου και ως μεταφραστή και ως ατόμου.
Λίγη προσοχή δεν βλάπτει ποτέ.

Γρηγόρης Ν. Κονδύλης
Πρωτομαγιά 2010
Αγρίνιο

2010-02-27T08:13:00.002+02:00

Άρχισε η BOOKREA

Αυτό είναι το μυστικό. Η περίφημη περίοδος εκπτώσεων στα βιβλιοπωλεία της Σουηδίας. Ουρές αναγνωστών σχηματίζονται από τη νύχτα ακόμη για να προλάβουν να μπουν πρώτοι στις 07.00 που θα ανοίξουν οι πόρτες. Χειρότερα —ή καλύτερα, ανάλογα πώς το βλέπει κανείς— κι από μια μεγάλη ροκ συναυλία. Μια φορά τον χρόνο, τα βιβλιοπωλεία ανοίγουν τις πόρτες τους προσφέροντας βιβλία σε απίστευτα χαμηλές τιμές. Ο κάθε Σουηδός φεύγει με μια ή περισσότερες χάρτινες τσάντες γεμάτες βιβλία. Ένα γεγονός που θυμίζει σχεδόν λαϊκό προσκύνημα, πανηγύρι και εθνική γιορτή.

Επειδή οι πελάτες περιμένουν όπως είπαμε από τη νύχτα το άνοιγμα του βιβλιοπωλείου με τις ώρες το πρωί όλο και κάποιος μπορεί να πεινάει. Οι έξυπνοι επιχειρηματίες έχουν φροντίσει και γι’ αυτό.

Ta gärna frukost! Παρακαλώ, πάρτε πρωινό! Γράφει η ταμπέλα.

Όπως ακριβώς εδώ στην Ελλάδα δηλαδή. Ίδια ακριβώς πολιτική για το βιβλίο! Τι λένε οι εδώ εκδότες και βιβλιοπώλες;;;

Επιμέλειας αμέλειες

2009-11-20T08:55:00.004+02:00

Πώς γίνεται ο Άγγλος Ρώσος και το κοντοκουρεμένο αιδοίο ένα απλό ΌΧΙ όταν ο επιμελητής δεν δουλεύει με βάση το πρωτότυπο

Μετέγραψα κάποτε το αγγλικό όνομα Evan ως Ίβαν. Λάθος μου, πρέπει να ομολογήσω. Θα έπρεπε να το είχα μεταγράψει ως “Ήβαν”. Ο επιμελητής το έκανε Ιβάν!!!
Σε ένα αγγλικό κείμενο παρουσιαζόταν η λέξη not μόνη της. Δηλαδή: xxxxxx xxxxx xxx. Not. Μου φάνηκε περίεργο που η λέξη αυτή έμπαινε έτσι εκεί, ξεκάρφωτη, δεν επρόκειτο για διάλογο. Περιγραφή ήταν. Το έψαξα. Απεδείχθη ότι η λέξη σήμαινε το κοντοκουρεμένο (εμφανίζεται και με τις μορφές hnot, nott, knot, nat, natt). Είδα ότι “κολλούσε” και με το κείμενο και η μετάφραση βγήκε ως εξής:

Τα καλοκαίρια δεν φοράει ποτέ της καλσόν — τα πόδια της είναι πολύ όμορφα για να τα κρύβει. Κάθε φορά που σκύβει μπροστά, ο Μπιλ της γλείφει τις ρώγες· και κάθε φορά που γέρνει πίσω εκείνος βάζει τον λυγισμένο… δείκτη του στο μπροστινό μέρος της κιλότας της. Κοντοκουρεμένο.

Ιδού τι έκανε ο (η) επιμελητής (-τρια):
Τα καλοκαίρια δεν φοράει ποτέ της καλσόν — τα πόδια της είναι πολύ όμορφα για να τα κρύβει. Κάθε φορά που σκύβει μπροστά, ο Μπιλ της γλείφει τις ρώγες· και κάθε φορά που γέρνει πίσω εκείνος βάζει τον λυγισμένο… δείκτη του στο μπροστινό μέρος της κιλότας της. Όχι.

Έπεται συνέχεια…

2009-10-30T11:54:00.000+02:00

Αμάν πια
Κάποιοι επίμονοι, πεφυσιωμένοι και κουφιοκέφαλοι γνώστες της τάδε γλώσσας δεν σταματούν να μας κεντρίζουν στο αθέλητο αποκάρωμά μας με την απολυτότητα της γνώσης τους. Ας είναι…
Θυμάμαι κάποτε έναν τέτοιον μαχητικό γνώστη που διερρήγνυε τα ιμάτιά του για το πώς προφέρεται το William: Γουίλ(λ)ιαμ ή Ουίλλιαμ. Βέβαια επέμενε στο Ουίλλιαμ και κατακεραύνωνε εμάς τους άλλους που δεν λέμε Ουέλς αλλά Γουέλς, Ουόλ αλλά Γουόλ κ.ο.κ.
Μπορεί να έχει δίκιο ο άνθρωπος, σκέφτηκα τότε. Αλλά σε μια δεύτερη ανασκόπηση του άρθρου του το ξανασκέφτηκα. Η αγγλική γλώσσα καθορίζει την προφορά, ευτυχώς για μας. Λέει για παράδειγμα a wall, a wallet, a walrus και όχι πάντως an wall, an wallet…

2009-01-17T01:44:00.003+02:00

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΤΑΜΙ ΄Η ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ (Μια απόπειρα μετάφρασης ενός σουηδικού κλασικού έργου... )
Ι
Τούτη είναι η μοιραία μέρα κατά την οποία ο χωροφύλακας έλαβε την απόφαση να επιβάλλει στον μπακάλη την ποινή της φυλάκισης.
Ήδη, μετά από τη μικρή απόσταση που κάλυψε με το ποδήλατό του, συναντάει το πρώτο εμπόδιο στον ακανθόσπαρτο δρόμο απονομής της δικαιοσύνης. Στην άκρη της σιδηροδρομικής γραμμής, τα τριχωτά αυτιά του συλλαμβάνουν κρότους μεταλλικούς που προέρχονται από τις πολυκαιρισμένες ράγες και σταματάει, ως ο νόμος ορίζει, μπροστά στις κιτρινόχρωμες πινακίδες του σιδηροδρόμου, οι οποίες προειδοποιούν για Αφύλακτη Διάβαση και Υψηλή Τάση.
Εγώ, ο Άξελ Βέμπερ, βιώνω ανάμεικτα συναισθήματα βλέποντας μπροστά μου το χωροφύλακα με σάρκα και οστά. Ως πολίτης αισθάνομαι αγανάκτηση και μια εριστική ανάγκη να γράψω στα Νέα της Σέντερμανλαντ μιαν επιστολή παραπόνων. Ως αφηγητής, όμως, τούτης της ιστορίας νιώθω χαρά και δημιουργικότητα. Ο χωροφύλακας δεν φέρει το προβλεπόμενο από τον κανονισμό πηλήκιο στο γκριζομάλλικο κεφάλι του που θυμίζει σκαντζόχοιρο, επειδή έφυγε κρυφά από το σπίτι για υπηρεσιακούς λόγους, εν αγνοία της συζύγου του, και ως εκ τούτου περιφέρεται με πολιτική περιβολή. Ή όπως αλλιώς θ’ αποκαλούσε κανείς την αμφίεσή του. Στο αριστερό του πόδι φοράει γαλότσα[1] πάνω από ριγέ κάλτσα χοντρής πλέξης, με ρίγες ασπροκόκκινες. Στο σακάκι του, στο μέρος της καρδιάς, λάμπει σαν μεγαλόσταυρος η αστυνομική κονκάρδα με τις ράβδους εξουσίας χιαστί. Η φάτσα του προδίδει ενοχή: κοιτάζει γύρω του με σουφρωμένο στόμα και με προκλητικά έντονο και γουρλωτό βλέμμα, λες και είναι κανένα παιδάκι που το πιάσανε να κλέβει μήλα. Αυτό μπορεί να φαίνεται περίεργο, αν κανείς σκεφτεί ότι ο χωροφύλακας βρίσκεται, αυτή τη στιγμή, καθ’ οδόν προς εκτέλεση υπηρεσιακού καθήκοντος. Ήτοι, να επιβάλει στον μπακάλη την ποινή της φυλάκισης, μια που εκείνος φέρεται ένοχος για κατ’ επανάληψη παραβάσεις του βασιλικού διατάγματος της 14ης Ιουνίου 1917, το οποίο ορίζει ότι η έκδοση αδείας λιανικής πωλήσεως οινοπνευματωδών ποτών γίνεται κατ’ αποκλειστικότητα από τη δημοτική αρχή. (Στα «οινοπνευματώδη ποτά» περιλαμβάνεται και ο ζύθος κατηγορίας Β).

______________________________________________________________

–Ευχαριστώ. Τότε θα ήθελα να στρέψω την προσοχή μου σε πιο ενδιαφέροντα θέματα. Η ηρωίδα σου Μέρτα Σβένσον, η κοκκινομάλλα βοσκοπούλα με τα βαμβακερά, η Ιζόλδη του χωριού, η Ιουλιέττα του κοπρώνα, είναι μία κανονικότατη χαζοβιόλα, καταδυναστευμένη από την τίμια φιλοδοξία να διακορευτεί από κάποιο μαλλιαρό αρσενικό, να γεμίσει από το σπέρμα του και να υποταχτεί, εν γένει, σ’ αυτό που είναι βιολογικά προδιαγεγραμμένο. Δύο αρσενικά φαίνεται από πρώτο χέρι να θέτουν υποψηφιότητα ως πιθανοί μαρκαλιστές, ήτοι pro primo: ο εργάτης γης Έρικ Γκούσταφσον, γεννηθείς το 1918, γιος του εκτροφέα γουνοφόρων ζώων Στεν Γκούσταφσον και της συζύγου του Χίλμα, αμφοτέρων εγγεγραμμένων εις τα τοπικά μητρώα. Pro secundo: ο ξεροκέφαλος εξάδελφός μου, Καρλ Γκούσταφ Ούρσε, γεννηθείς το 1893, ο οποίος ένιωσε εξάψεις στη γέρικη σάρκα του, όταν άγγιξε τα μαλακά της νεαρής δεσποινίδας και άκουσε την ένρινη και κάπως κρυψίβουλη φωνή της να αρθρώνει ηλιθιότητες.
Ποιος από αυτούς τους δύο, αναρωτιέται τώρα κανείς, κατέχει τη σήμερον ημέρα τις καλύτερες πιθανότητες να κάνει τη Μέρτα Σβένσον να καρποφορήσει; Η κατάσταση είναι περίπλοκη. Η Μέρτα βιώνει κάποια αισθήματα ασφαλείας και καλοπέρασης μαζί με τον Γκούσταφσον, παρόλο που αυτός, σύμφωνα με τον νόμο περί Der Idiotismus des Landlebens[6] είναι ένας νεαρός χωριατοκόκορας, που αυτή τη στιγμή, καθώς κάνουν βόλτες στο χωματόδρομο, της λέει για το πώς γεννούν τα γουρούνια και για το πώς απλώνουν την κοπριά· ένας ο οποίος εις μάτην πασχίζει να μάθει ακορντεόν και που ως μοναδική κοινωνική φιλοδοξία του θεωρεί τη συμμετοχή του στην χρονιάρικη δραστηριότητα καθαρισμού ενός επαρχιακού ρέματος από τα περίσσια υδρόφυτα. Ο σκοπός του Γκούσταφσον είναι, κατά πώς λένε, “τίμιος”, αλλά οι οικονομικές του δυνατότητες να στήσει σπιτικό πρέπει προς το παρόν να είναι υπέρ το δέον ισχνές. Τα ίδια τα όνειρα του Γκούσταφσον, να κερδίσει το λαχείο ή να κάνει στράκες σε πανηγύρια ως κατσαρομάλλης βιρτουόζος του ακορντεόν, μάλλον ενισχύουν παρά αποδυναμώνουν την πρόγνωσή μου. Και μάλιστα, στα κρυφά, αυτή η οικονομική κατάσταση κάνει τη Μέρτα Σβένσον να επιθυμεί τη διατήρηση της παρθενιάς της και την αποχή από τη σεξουαλική ζωή αντί του προαναφερόμενου Γκούσταφσον, διότι στην κοινωνία που ζούμε, μόνον τα σπερματοζωάρια με μεγάλο εισόδημα, μη υποθηκευμένο αρχοντικό και τοκοφόρο κεφάλαιο, μπορούν να καταφέρνουν να γονιμοποιούν τα ωάρια. Θηλυκά άτομα που αφήνονται να γονιμοποιούνται χωρίς μια τέτοια οικονομική αντασφάλιση πλήττονται επίσης και από την ηθική επίκριση της κοινωνίας. Βλέπε, σχετικά, τη μελέτη του Ένγκελς περί καταγωγής της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους, στην οποία ο μεγάλος στοχαστής προδιαγράφει επίσης το ευτυχές καθεστώς του ελεύθερου έρωτα, το οποίο σήμερα επικρατεί στο εύδαιμον βασίλειο του σοσιαλισμού, η μοίρα του οποίου είναι στενά αλυσοδεμένη με τον Ιωσήφ Στάλιν.
Βαρέθηκα τη ζωή.
Ωστόσο: οι προοπτικές του Έρικ Γκούσταφσον για γονιμοποίηση με τη Μέρτα Σβένσον πρέπει να θεωρούνται βραχυπρόθεσμα ως ανύπαρκτες.

[1] Πρόκειται για λαστιχένια επένδυση που φορούσαν πάνω από το παπούτσι για την υγρασία (Σ. τ. Μ.)
[2] Svea-riket, το Βασίλειο της Σβία, εξ ου και Sverige, ήτοι η σουηδική απόδοση της Σουηδίας (Σ. τ. Μ.).
[3] Οι γκράντε (ανώτατος τίτλος ευγενείας) της Ισπανίας, προσφωνούνταν mon Cousan [εξάδελφέ μου] από τον βασιλιά (Σ. τ. Μ.)
[4] Το ιερό φίδι της αρχαίας Αιγύπτου (Σ. τ. Μ.)
[5] βλ. σημ. 3.
* περίπου «Εκλύτου βίου και υπερβολικής ευφορίας» [Σ.τ.Μ.].
* Αλλοίμονο! Έχω δει τους ανθρώπους του κράτους να ξερνούν!
[6] Η ηλιθιότης των χωρικών (Σ. τ. Μ.).

Σίλας Μάρνερ Καθημερινή

2008-04-17T11:41:00.002+03:00

Slavenka Drakulic

2008-04-17T11:28:00.001+03:00

Διαστάσεις: Νοέμβριος 2006

2006-12-14T11:08:00.000+02:00

Διαστάσεις: Νοέμβριος 2006

Το Ιστολογιο του Μιμη Ανδρουλακη

2006-12-09T15:36:00.000+02:00

Το Ιστολογιο του Μιμη Ανδρουλακη

Θεωρείν

2006-08-13T19:46:00.000+03:00

θεωρείν

Νάιαλ Γκρίφιθς: Κέλι + Βίκτορ, μετάφραση Γρηγόρης Κονδύλης, ΟΞΥ

2006-08-13T12:26:00.000+03:00

Pομαντικός σαδομαζοχισμός από τον Nάιαλ Γκρίφιθς Tα χέρια της σφιχτά στο λαιμό του Aγόρι συναντάει κορίτσι. Kορίτσι ποθεί αγόρι. Kορίτσι παρασέρνει αγόρι. Bάζει τα χέρια της στον λαιμό του και τον πνίγει. Όχι μέχρι θανάτου. Mέχρι ηδονής μόνο. Kαι το αγόρι; Γουστάρει

Αδύνατο να σου διαφύγει το γεγονός ότι πρόκειται για σύγχρονη βρετανική λογοτεχνία. Νομίζεις ότι ακούς τη βαριά προφορά του Λίβερπουλ, ότι μυρίζεις τις βρώμικες ταπετσαρίες των παμπ στις σελίδες. Όλα τα συστατικά τού Trainspotting είναι εδώ - οι κωλοδουλειές «η ιδιαίτερη και αναγκαία κόλασή τους», οι παρακμιακοί φίλοι, το κυνήγι του επιδόματος, η μοναξιά, η εξουθενωτική καθημερινότητα και οι σαββατοκυριακάτικες οάσεις των πάρτι και των ναρκωτικών όπου ξεχνάς την παλιοζωή σου. Αστείο όσο και οξύμωρο: τα άφθονα ντραγκς (κρακ, ηρωίνη, κόκα) δεν τρομάζουν αυτήν τη φορά. Αυτό που τρομάζει είναι η σεξουαλικότητα. Επενδυμένη με βία. Μπροστά σ' αυτό το βιβλίο, το Trainspotting είναι σαν τουριστικός οδηγός.

Μπροστά στις ακραίες καταστάσεις στο Κέλι + Βίκτορ του Νάιαλ Γκρίφιθς (φωτογραφία), το «Trainspotting» του Ίρβιν Γουέλς είναι σαν τουριστικός οδηγός
Νομίζεις (για λίγο) ότι διαβάζεις Άρλεκιν: Κορίτσι και αγόρι συναντιούνται, ερωτεύονται, κάνουν το σεξ της ζωής τους, βλέπουν πυροτεχνήματα και ένα συγκλονιστικό λευκό φως. H εμπειρία είναι υπερβατική, το μόνο που θέλουν είναι να συνεχίσουν για πάντα. Μόνο που η σεξουαλικότητα τής Κέλι εμπεριέχει βία. Αλλά, (χα!) ο Βίκτορ αυτό το λατρεύει! Επίσης λατρεύει κάθε εκατοστό του κορμιού της, για την ακρίβεια ποτέ ο σαδομαζοχισμός δεν υπήρξε τόσο ρομαντικός. Την πρώτη φορά που το έκαναν, έσφιξε τα χέρια της στον λαιμό του. Τη δεύτερη τής τα τράβηξε αυτός εκεί. Την τρίτη το πράγμα ξέφυγε: τον άφησε μισολιπόθυμο, ματωμένο. Την τέταρτη φορά τι θα συμβεί; H ένωση με το ιδανικό άλλο μισό φαντάζει αδιέξοδη. Πόσο πιο βίαια μπορούν να γίνουν τα πράγματα;
Βίκτορ, δεν θέλω να νιώθω αυτά που νιώθω, εσύ φταις, αυτήν τη δύναμη την αντλώ από σένα, τον κατηγορεί. Της βγάζει τον καλύτερο και χειρότερο εαυτό της. Ο εαυτός της την τρομάζει, αλλά μονάχα μετά εορτής, αφού όλα έχουν γίνει.
Οι απόλυτοι έρωτες φλερτάρουν με τον θάνατο. Και, όπως μάθαμε στα Μαύρα Φεγγάρια Του Έρωτα, τα πάθη πληρώνονται. H Κέλι είναι ο θύτης, ο Βίκτορ το θύμα. Τον λατρεύει απύθμενα, γι' αυτό και τον καταστρέφει. Ο Βίκτορ είναι το φως. Τόσο όμορφος, τόσο αληθινός. H αθωότητά του ανυψώνει τρυφερότητα αλλά και ένα τεράστιο κύμα βίας μέσα της. Θέλει να τον χαράξει, να τον ξεσκίσει, να τον «ράψει μέσα στο δέρμα της». «Αγάπα με λιγότερο, παράτα με τρελή σκύλα», θα έλεγε αν μπορούσε. Αν δεν ήταν φιμωμένος, δεμένος και μισολιπόθυμος. Αλλά βρίσκεται αναπόδραστα πλέον στο έλεός της. Δεν θα είχε τοποθετήσει τον εαυτό του σ' αυτή τη θέση αν γνώριζε το απόθεμα βίας που διαθέτει εκείνη. Είχε ορκιστεί να την αποφύγει αφότου τα πράγματα αγρίεψαν. Ωστόσο δεν άντεξε, την ακολούθησε πάλι στα πάντα. Έθεσε ξανά τον εαυτό του, με επίγνωση, στη διάθεσή της. Όπως εξάλλου έλεγε ο Μπροχ, αθώο θύμα δεν υπάρχει.
Σαν τραγούδι των Joy Division

Οι απόλυτοι έρωτες φλερτάρουν με τον θάνατο. Και, όπως μάθαμε στα «Μαύρα φεγγάρια του έρωτα», τα πάθη πληρώνονται. Εδώ, σκηνή από την ταινία του Ρομάν Πολάνσκι, με τους Πίτερ Κογιότ και Εμανουέλ Σενιέ
Ανά δέκα σελίδες εμπεδώνουμε ότι «ο πούτσος του είναι σκληρός σαν ατσάλι». Οι ίδιες σεξουαλικές σκηνές επαναλαμβάνονται λεπτομερώς τρεις φορές: Μία από τον Βίκτορ, μία από την Κέλι και μία σαν αναπόληση. (Φτάνει!) H γλώσσα είναι όμως ποιητική, ωμή, οι εικόνες ανατριχιάζουν - οι διάλογοι ελάχιστοι, όλα γίνονται χωρίς λόγια. Οι χαρακτήρες βγαίνουν κρυστάλλινοι, οι συναισθηματικές διακυμάνσεις τους ταράζουν τον αναγνώστη. Ένταση, αγωνία - και ενδιάμεσα υπέροχα ξεσπάσματα εναντίον τής κατανάλωσης που «κουκουλώνει τους αυθεντικούς μας πόθους». Το Κέλι+Βίκτορ υπερασπίζεται τη διαφορετικότητα. Είναι ένα ουρλιαχτό, μια αιματηρή ατομική επανάσταση, απελπισμένη σαν τραγούδι των Joy Division.
Φαντάζομαι ότι το βιβλίο θα γίνει χιτ ανάμεσα στους σαδομαζοχιστές, τους θαυμαστές του Ντε Σαντ, αλλά και σε όποιους αντέξουν να το διαβάσουν.
Όταν το διαβάζεις θες να δεις το λευκό φως, να ζήσεις την έκσταση που έχουν ζήσει. Όμως αυτό που απογείωσε οργασμικά τους εραστές δεν ήταν η διαστροφή, ήταν ο έρωτάς τους - εντάξει, και τα χέρια της στον λαιμό του.
ΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΗΣ ΕΥΤΥΧΙΑΣ
«Γάμα τη δουλειά, την αυστηρή πειθαρχία, την υποτέλεια. Στ' αρχίδια μου όλα αυτά. Αυτά είναι οι εχθροί της ευτυχίας. Εμένα βάλε με στο σημείο του θανάτου με τα μυαλά μου να εκρήγνυνται σε φως, να μπαινοβγαίνω ορμητικά στην Κέλι, ενώ με στραγγαλίζει ρίχνοντάς με στην άβυσσο ανάμεσα στον ήλιο και στο μηδέν - κανείς ποτέ δεν θα φτάσει ούτε θα γνωρίσει την ευτυχία μου».

Ode to Jack

2006-08-13T11:48:00.001+03:00

In a cave of fantasy,
in a cave of fallacy
Trying to live,
Trying to give
It was something new,
fine and interesting
But no, no, no,
they pull me back in

I was in a room,
Room of dreams
Reality out, reality in
Time by time
again and again
trying to solve
Something in vain

Friends at night
Unknown persons
Friends at night
venomous potions
Better than these
Friends at day
See them once
And then away

Talking to strangers?
Biiig mistake!
But what should you call
A silent rape!

A new day always arrive
Like a street whore
Of The Whatever Drive
Be sure, it will come
Like a pigeon in city
A bird of no origin
And lesser pity

Late night
And a friend
Called Jack
Family name Daniels
I thought I heard
My Jewish neighbor
Singing
The Uber Alles

Rapid dreams,
Like dreams of flow
Dreams of nothing
And dreams of vow

Here I sit
no hope to live or die
no friends or fi
but the Pope
-oh, shit!

-Sic transit-
I hear people say
-Gloria- of every
alleged lay

Greg Kondylis
August 13th, 2006

Μετάφραση: θεωρία και πράξη

2006-08-13T02:37:00.000+03:00

Μετάφραση: θεωρία και πράξη

ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΣ

2006-08-02T21:13:00.000+03:00

HOWARD ZINN Επιμέλεια:ANTHONY ARNOVE
ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΣ
ISBN 960-7909-54-2Σελ. 152, τιμή 10 ευρώ
Μετάφραση: Γρηγόρης Ν. Κονδύλης
Τα θέματα που απασχολούν τον Χάουαρντ Ζιν και τον Άντονι Αρνόβ είναι το τρομοκρατικό χτύπημα της 11 ης Σεπτεμβρίου και ο τρόπος αντίδρασης σε αυτό, ο αμερικανός πρόεδρος Τζ. Μπους, το Ιράκ, το Μεσανατολικό, το Αφγανιστάν, η ιδεολογία του πολέμου, η τρομοκρατία καθώς επίσης και η γνώμη του Ζιν για τις θέσεις γνωστών διανοουμένων όπως ο Τσόμσκι, ο Φωκ, η Σόνταγκ κ.ά.

ΜΕΤΑ ΤΗ ΒΑΒΕΛ

2006-08-02T21:08:00.000+03:00

GEORGE STEINER
ΜΕΤΑ ΤΗ ΒΑΒΕΛ
ISBN 960-7909-63-1Σελ.800,Τιμή 43,00 ευρώ
Μετάφραση : Γρηγόρης Ν.Κονδύλης
Επιμέλεια : Άρης Μπερλής
O επιμελητής της έκδοσης Άρης Μπερλής σημειώνει στον πρόλογό του: «Τούτο είναι ένα βιβλίο - μια μετάφραση - για τη γλώσσα και τη μετάφραση: την «κανονική μετάφραση» (τη μετάφραση από μια γλώσσα σε άλλη γλώσσα) και τη «μετάφραση» με ευρεία έννοια, τη διαδικασία εκείνη δια της οποίας κατανοούμε, αναδιατυπώνουμε, ερμηνεύουμε, εξηγούμε, παραφράζουμε, εκφράζουμε, και γενικώς μετατρέπουμε νοηματικά, προ-γλωσσικά ή γλωσσικά στοιχεία σε άλλα γλωσσικά στοιχεία ή μορφές .

Stockhom Noir

2006-08-02T21:05:00.000+03:00

Άρης Φιορέτος
Στοκχόλμη Νουάρ
Μετάφραση από τα σουηδικά: Γρηγόρης Κονδύλης
Μια δεκεμβριάτικη μέρα του 1925 η Βέρα Γκρουντ παίρνει το τρένο από το Βερολίνο με κατεύθυνση το Βορρά και στόχο να βρει έναν πατέρα που δεν γνώρισε ποτέ. Θα βρεθεί σε μια παγωμένη και αφιλόξενη Στοκχόλμη. Παράλληλα, σε μια έπαυλη ο καθηγητής Σάουμπεργκ, πάλαι ποτέ διακεκριμένο μέλος των επιστημονικών Ακαδημιών της πατρίδας του και ιδρυτής του θρυλικού Ομίλου του Εγκεφάλου, ξεφυλλίζει τα παλιά του αρχεία. Η Βέρα κι ο καθηγητής ούτε που μπορούν να φανταστούν πόσο κοινή και δραματική θα είναι η μοίρα τους

Κέλι + Βίκτορ

2006-08-02T21:01:00.000+03:00

Niall Griffiths - Κέλι + Βίκτορ
Μτφ. Γρηγόρης Κονδύλης, Οξύ, 18,50 ευρώ

2 Ιανουαρίου 2000, σε ένα μπαρ στο Λίβερπουλ. Ο Βίκτορ συναντά την Κέλι. H Κέλι συναντά τον Βίκτορ. Πέφτουν με τα μούτρα στο σεξ. Τρίτη χιλιετία, απόγνωση στη μεγαλούπολη, άνθρωποι που ζουν με την πορνογραφία και όχι με τα σώματα. Μια ιστορία αγάπης. Ένα βιβλίο για τα απώτατα άκρα του σωματικού έρωτα. Αν θεωρείτε ότι όταν εκστομίζουμε βρισιές πρέπει να πλένουμε το στόμα μας με σαπούνι, μην το διαβάσετε.

Φλέγομαι

2006-08-02T20:59:00.003+03:00

Φλέγομαι Τούρμπγιερν Σέβε
Μυθιστορηματική βιογραφία του Βλαδίμηρου Μαγιακόφσκι
Μετάφραση : Γρηγόρης Κονδύλης
Εκδόσεις : Scripta

Ludwig Wittgenstein

2006-08-02T20:51:00.000+03:00

Γη Αμφίαλος: Αποσπάσματα από το βιβλίο «Λούντβιχ Βιτγκενστάιν, το χρέος της μεγαλοφυίας», (βιογραφία του Wittgenstein) του Ρέη Μόνκ, Εκδόσεις scripta 1998, Μετάφραση Γρηγόρης Κονδύλης.

Τα περί αμαρτίας οράματα του Μπομπ Ντύλαν

2006-05-19T20:48:00.000+03:00

Dylan's Visions of Sin by Christopher Ricks
Φαίνεται πως έγινε πολύς θόρυβος γύρω από το εν λόγω βιβλίο. Ο Ρικς, προτείνοντας μιαν ανάγνωση των στίχων, τραγουδιών, ποιημάτων του Μπομπ Ντύλαν, βρέθηκε στο στόχαστρο πολλών κριτικών. Αναξιόλογο, μηδαμινό, αιρετικό και τελικό άχρηστο κρίθηκε το βιβλίο αυτό. Στην πυρά αναφώνησαν όλοι εν χορώ για τον Κρίστοφερ Ρικς, ο οποίος ήταν αποδεκτός όσο έγραφε βιβλία όπως τα Milton's Grand Style, Keats and Embarrassment, T.S. Eliot and Prejudice και Beckett's Dying Words. Τώρα, τι έγινε; Τόλμησε τούτος εδώ να μας φέρει έναν πανηγυρτζή, έναν περιπλανώμενο μουσικό σε τούτο το άδυτο που λέγεται Λογοτεχνία; Στην πυρά, λοιπόν.
Τι λέει ο Ρικς στο βιβλίο του; Απλώς προσεγγίζει τον Ντύλαν μέσα από ορισμένα τραγούδια του και διατείνεται ότι αυτά ως βασικό άξονα έχουν τα Επτά Θανάσιμα Αμαρτήματα (Seven Deadly Sins), ήτοι Φθόνος, Πλεονεξία, Λαιμαργία, Οκνηρία, Λαγνεία, Οργή, Έπαρση, τις Τέσσερις Πρώτιστες Αρετές (Four Cardinal Virtues), ήτοι Δικαιοσύνη, Σωφροσύνη, Εγκράτεια, Ανδρεία και τις Τρεις Θεϊκές Χάρες (Three Heavenly Graces), την Πίστη, Την Ελπίδα και την Ελεημοσύνη.
Πού βρίσκεται το πρόβλημα; Στους κριτικούς του Times Litterary Supplement, οι οποίοι μέσα από αναλύσεις επί αναλύσεων, με αγκαλιά το βρετανικό φλέγμα, τη σοβαροφανή αυταρέσκεια και την απροκάλυπτη απαρέσκεια -όλα σε ένα- προσπαθούν να εκμηδενίσουν ένα πόνημα για έναν από τους διασημότερους ίσως τραγουδοποιούς, τραγουδιστές και πολιτικούς ανθρώπους.
Τώρα θα μου πει κανείς ότι η τυφλή πίστη στον Ντύλαν δεν μπορεί να αποτελέσει σταθερό εφαλτήριο για τον υπογράφοντα που θέλει, όχι να στηλιτεύσει, αλλά να παραπονεθεί και να γκρινιάξει για τον τρόπο με τον οποίο ορισμένοι αναγνωρισμένοι (νομίζω) κριτικοί εκθέτουν τη γνώμη τους. Ένας από αυτούς, ο Mark Ford, είναι ίσως ο εμπαθέστερος, μια που εκφράζεται με τα παρακάτω λόγια:
«Τα Visions of Sin φαίνονται ωθούμενα από την ανάγκη του Ricks να αποδείξει ότι είναι “ασφαλές” για έναν ακαδημαϊκό να θαυμάζει τον Ντύλαν και, πράττοντάς το, αποκρύπτει πλήρως τη διαστροφή του Ντίλαν και το γεγονός ότι δεν είναι διόλου προβλέψιμος».
Η διαστροφή του Ντύλαν έγκειται στο γεγονός ότι έχει «κατακλέψει» πολλούς λογοτέχνες για να κάνει τα δικά του ποιήματα, σύμφωνα με τον Φορντ και τις αναφορές του. Αλλά, τι σημαίνει αυτό; Είναι τα τραγούδια/ποιήματα του Ντύλαν αντιγραφές ή «μαζικοί δανεισμοί» γνωστών έργων ποιητών όπως ο Tennyson, ο Keats, ο Τ. S. Eliot και ο John Donne; Αυτό δεν το αρνείται ο Ricks αλλά δεν μιλάει για κλοπή, μιλάει για αντιστοιχίες οι οποίες σαφώς έχουν τη βάση τους σε ποιήματα των προαναφερόμενων ποιητών, αλλά όχι μόνον. Θα τολμήσω να πω ότι πολλοί αντέγραψαν τους αρχαίους και μεταγενέστερους κλασικούς, δανειζόμενοι ολόκληρες στροφές και κεφάλαια, και έχτισαν με τον καλύτερο τρόπο το έργο που τους έκανε γνωστούς. Παραδείγματα; Σωρεία παραδειγμάτων. Ξεκινήστε από τον Γκαίτε, περάστε μια βόλτα από τον Χέλντερλιν, τους χαιρετισμούς μου στον Κρίστοφερ Λογκ κι ελάτε να τραγουδήσουμε το Alexandra Leaving του Λέοναρντ Κοέν (τραγουδιστής κι αυτός, μπορώ άραγε να συμπεριλάβω τον ευτελέστατο στους δαφνοστεφείς;). Αυτοί όλοι τι έκαναν, μετέφραζαν, μετέγραφαν, μετέφεραν, ερμήνευαν, εμπνέονταν, εξηγούσαν η δημιουργούσαν; Έκλεβε κανείς τους; Έχει σημασία; Αν αναλογιστούμε πόσο μεγάλο είναι το βάρος της παγκόσμιας λογοτεχνίας που ο κάθε έπηλυς στον χώρο αυτό καλείται να σηκώσει στους ώμους του, αναρωτιέμαι πόσο ορατά και πραγματικά είναι τα όρια μεταξύ κλεψιάς και μια αθώας εκ νέου επινόησης ή ακόμη και απλής χρησιμοποίησης λόγων που μας κατάκτησαν, που μας μάγεψαν, που θα θέλαμε να τους έχουμε πει εμείς. Αλλά και πάλι, ποιος μας απαγορεύει να επαναλάβουμε το α ή β ρητό, τον α ή β στίχο, την α ή β στροφή. Να πάω και λίγο πιο μακριά; Πόσο θα κατηγορήσει κανείς τον Πιερ Μενάρ, αυτόν τον πανέξυπνα επινοημένο συγγραφέα που κατάφερε να γράψει ακριβώς τα ίδια που έγραψε ο Θερβάντες πολλά χρόνια αργότερα και να μας προσφέρει, με τη ζωή που του χάρισε ο Μπόρχες, το ευφυέστερο ίσως παράδειγμα αναδημιουργίας.

Εμμονών Επιζύθιον

2006-05-04T14:22:00.000+03:00

Μου αρέσουν οι εμμονές. Οξυγονώνομαι. Πηδάει μια απ' αυτές και μου χώνεται κάπου εκεί, κοντά στο τμήμα του Μπροκά και με ξυπνάει. Άντε μετά να καταλαγιάσεις το μέσα σου. Νά και οι άλλες, σαν να μοιράζεις ψίχουλα σε περιστέρια έρχονται, εκλιπαρούσες, απειλητικές, βρόμικες και πεινασμένες. Κι ανοίγεις τη φλέβα του μυαλού σου και λες νά, ορίστε, φάτε. Και τρώνε. Τρώνε. Τρώνε. Χάααααα, ουρλιάζεις. Ορυμαγδός! Φεύγουν και ξανάρχονται. Τι νόμιζες; Με κρατούν όμως ζωντανό. Σαν οι βδέλλες τον υπερτασικό. Από κείνες που έβαζαν παλιά στα κουρεία. Στα ελληνικά κουρεία του '60. Που ήταν σαν τα κουρεία του Φαρ Ουέστ. Όλα τα προλάβαμε. Τίποτα δεν χάσαμε. Μας λεκιάζουν οι αναμνήσεις. Σκύβω και μυρίζω τα ρούχα μου. Το πουλόβερ αποπνέει μια υγρή μυρωδιά, ναφθαλίνη, κορμί, τσιγάρο, βροχή, όχι όποια κι όποια βροχή, πρωτοβρόχι. Το θυμάσαι; Όχι. Πώς να το θυμάσαι… Μη βγαίνεις στους δρόμους. Όχι τώρα πια. Όχι σήμερα. Είναι εποχή πεζών. Και πεζών εποχουμένων. Οι δε κυνηγούν τους μεν. Αφού σου είπα ότι είναι εποχή. Πως λέμε εποχή μπεκάτσας, λαγού, κ.λπ. Πατάς έναν πεζό, του κόβεις το δεξί, το χέρι, και το πας στο τμήμα. Παίρνεις την αμοιβή. Γραπτό έπαινο αποκέντρωσης. Αναρίγησα σαν σκέφτηκα τις προοπτικές μου. Πάντα αναριγώ όταν σκέφτομαι τις προοπτικές μου. Και όταν σκέφτομαι γενικά. Τι λέγαμε; Α, ναι, για τις εμμονές. Ξύνω αυτό που έχω μέσα μου και νά μια εμμονή, τόση. Δεν μπορώ σου λέω χωρίς αυτές. Για ποια λογική μου μιλάς; Τι σχέση έχει τώρα αυτό; Εγώ δεν σκέφτομαι έτσι, σκέφτομαι αλλιώς. Πώς αλλιώς; Αριβάρω όταν θέλω και μιλάω όταν θέλω. Τώρα δεν θέλω. Πάλι λάμπουν σήμερα οι εφημερίδες. Με σκοτεινές εξαιρέσεις, λάμπουν όλες. Τι συρφετός! Πώς αντέχουν να μολογάνε τα ίδια και τα ίδια; Για το τι είπε εκείνος, για το τι απάντησε ο άλλος. Τα λαμπερά χαμόγελα και τα σοβαρά λόγια των σαλτιμπάγκων της κυβέρνησης. Πως αναποδογύρισαν έτσι τα πράγματα; Είναι να γελάς όταν παίρνουν ύφος για να πουν κάτι σοβαρό. Και τι λένε. Σκόνη βγαίνει από το στόμα τους, σάπια πανιά μούμιας και οχετός εφήμερων εντυπώσεων, γραφιάδες που θα πρόσφεραν ακόμη και πυγή για να φανούν άνδρες με πυγμή πνευματική. Και έρχονται εκείνα τα χαρτιά που στις μέρες μας τα αποκαλούν εφημερίδες και γράφουν "Είπαν" - άνω κάτω τελεία και ακολουθεί ο αναφλασμός. Και γίνεται απόφθεγμα. Σε λίγα χρόνια θα καταργήσουν τα στιχάκια των ημερολογίων -κυκλοφορούν ακόμη αυτά;- και θα γράφουν τέτοια αποφθέγματα. "Το μαχαίρι στο κόκαλο" και τα λοιπά. Και οι άλλοι, οι μη έχοντες εξουσία, αλλά την επιθυμούν σαν κίναιδοι, αφήνουν την κρεάτινη γραφίδα και πάνε να βουτήξουν τη γλώσσα στο μυαλό. Αλλά αυτή έχει πάθει αγκύλωση. Πάνω δεν πάει. Τόσα χρόνια προς τα κάτω δούλευε, πως ν' αλλάξει τώρα προσανατολισμό. Το μυαλό; Terra incognita. Η χρήση του; Τι είναι αυτό; Πόσα κερδίζω αν το βρω; Ανάβουν φωτιές. Παντού. Τι καίνε; Ανθρώπους. Μα δεν μυρίζει τίποτα. Πώς να μυρίσει. Αφού χάλασε και η σάρκα. Φτήνυνε. Της αφαίρεσαν τη μυρωδιά για να μην ανεβάσει τιμή. Τι λένε; Ποιοι, τι λένε; Α, οι άρχοντες. Τι σημασία έχει, μην τους ξεσυνερίζεσαι, άρχοντες είναι. "Η Πολιτεία έχει χρέος…" Ποια πολιτεία; Η πολιτεία θέλει πολίτες κι εγώ δεν βλέπω παρά κοπάδια ανθρώπων, σε κουτάκια, όσο περισσότεροι τόσο καλύτερα, να σηκώνονται ζοχαδιασμένοι, να οδηγούν (άλλο βάσανο αυτό) ζοχαδιασμένοι, να δουλεύουν ζοχαδιασμένοι, να επιστρέφουν ζοχαδιασμένοι να τρώνε ζοχαδιασμένοι, να πίνουν για να χαλαρώσουν ζοχαδιασμένοι και να χαλαρώνουν ζοχαδιασμένοι. Αυτοί δεν είναι πολίτες. Κάτοικοι πόλης είναι. Να φύγω, λες. Και που να πας καημένε Καραμήτρο; Αφού το λουράκι σου έχει συγκεκριμένο μήκος. Κάποτε υπήρχαν και τα ρεύματα και παρηγοριόμασταν. Ποια ρεύματα; Ανθρωπισμός, διαφωτισμός και τα τοιαύτα. Όχι ότι έγινε τίποτα. Απλώς υπήρχαν λέω. Κάπου παρατράβηξε το πράγμα και είπαν, ας κάνουμε ένα ρεύμα. Μετά τα είπαν κινήματα. Μετά κόμματα. Μετά τελεία και παύλα. Μα δεν έχεις καμία ελπίδα; Έχω, πως δεν έχω. Γιατί; Σήμερα γιορτάζουν; Τι να σου λέω τώρα; Ξαμολιέμαι κουρδισμένος να βρω κάτι να γράψω και μόλις πάω ν' αρχίσω ξεχνάω τι ήθελα να πω.

Κλεισμένος σε μεσόγεια στενά

με το κελάηδημα του πολυβόλου στ' αφτιά

Κοιμάμαι!
ξυπνάω με το κροτάλισμα

μιας μέρας που βογκά

Αντάρα!
Κι ο καπνός που απ' τα μάτια βγαίνει

δεν περιμένει να διαλυθεί

κι ολόισια ανεβαίνει

Τέρμα!
Δεν έχει τέρμα η ζωήμόνο ο θάνατος έχει για όποιον τον κατέχει
Σκηνές!
Οι ιστορίες, λεν, των πόλεων

τρομακτικές πως είναι

Μα αν σε φοβίζουνε αυτές

στα γεγονότα μείνε!

Ποτό. Αυτό, ναι. Το συκώτι σου, λέει ο γιατρός. Το δικό σου, του αντιγυρίζω. Σκηνές. Παντού σκηνές. Και μνήμες. Στο φουλ. Προχθές μου έλεγε το ξαδελφάκι μου ότι δεν είχε πια όρεξη για τίποτα. Είχε κατεβάσει ένα Μεταξά τριών αστέρων, αρχίζοντας από τις εννιά το πρωί. Τον κοιτούσα. Κι έβλεπα μια κίρρωση να πάλλεται μπροστά στα μάτια μου, κατακίτρινη, οζώδη, μεγαλειώδη και αποτελεσματική. Σαν βουνό. Ντυμένη με κίτρινο χιόνι. Και πράσινες ανταύγειες, σαν αυτές που αφήνει η πετρελαιοκηλίδα στο νερό. Υπέροχο! Μαζί, του είπα, μη μιλάς, μαζί είμαστε. Μα δεν πίνεις. Ναι, αυτό είναι αλήθεια. Δώσε μου λίγη ώρα, τώρα ξύπνησα. Και μετά ήπια μαζί του. Και τον κοιτούσα. Ο κόσμος γύρω μας, γύρω μου τουλάχιστον, ήταν στο τυφλό σημείο του οπτικού μου πεδίου. Αυτόν έβλεπα. Το ξαδελφάκι μου. Γύρω μου άρχισαν να δυναμώνουν οι ήχοι. Τι γινόταν; Κάτι έπρεπε να κάνω, να δω. Πιάστηκα από κάτι που είπε και έβαλα τα κλάματα. Καθάρισαν τα μάτια μου. Κοίταξα γύρω μου. Τα ίδια. Σκατά. Ξανάρχισα να πίνω. Κοίταξε τη γκαρσόνα. Θεά. Πώς δεν την είχα πάρει χαμπάρι τόσο καιρό. Άμβλυνση γενική. Νά, για κάτι τέτοια πρέπει να βλέπεις καθαρά. Μετά δεν χρειάζεται τίποτα. Τα κάνει όλα η αφή. "Μ' αγαπάς;" Μα, βέβαια, πώς μπορείς να πιστεύεις το αντίθετο; Γιατί βρίσκομαι εδώ; "Πες μου το, θέλω να το ακούσω". Εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Το λες. "Όχι έτσι!" Πώς αλλιώς, κούκλα μου, δεν υπάρχει κι άλλος τρόπος. "Θέλω να ακούσω να το λες με πάθος, να το πιστεύεις". Πάθος; Κι αυτό που κάνουμε ποιος το υποκινεί; "Ο πόθος". Καλά έρωτα ή γλωσσολογία θα κάνουμε τώρα; Ακυρώστε τα περί καθαρού οπτικού πεδίου. Πάλι σε μπελάδες μ' έβαλε. Ο δρόμος άρχισε να κινείται. Η διακεκομμένη γραμμή γίνεται ενιαία. Φυγή. Και απομόνωση. Και γράψιμο. Και ποτό. Και ενοχές. Μ' αρέσουν οι ενοχές. Με κρατάνε ζωντανό. Ακούω ραδιόφωνο. Ξερνάμε. Εγώ και το ραδιόφωνο. Την τηλεόραση δεν την ανοίγω. Βαριέμαι να σφουγγαρίζω. Εξάλλου με ενοχλεί και η ξινίλα. Καπνίζω. Βήχας. Βήχας. Πονάει όλο μου το κορμί. Πάνω φαντάζει τσαμπουκαλίδικο το βουνό. Εκεί ήταν από τότε που γεννήθηκα. Θα πεθάνω και μάλλον εκεί θα είναι. Το καημένο. Φυσάει. Παίρνω βαθιά ανάσα. Βήχας. Στο διάβολο. Ανοίγω τα χαρτιά που τα λένε εφημερίδες. Κριτικές βιβλίων. Ο τάδε λέει για τον δείνα ότι ναι, καλό το βιβλίο, αλλά θα μπορούσε να παραλείψει ή να προσθέσει εκείνο κι εκείνο. Ενδιαφέρουσα άποψη. Ειδικά από κάποιον που δεν έγραψε το βιβλίο. Να το διάβασε άραγε; Και έρχεται η απάντηση. Λέξεις άγνωστες. Ανοίγω το λεξικό. Α, αυτό σημαίνει. Ωραία γραφή, υπέροχη. Σκέτη έκθεση ιδεών. Χωρίς ιδέες. Χωρίς εκθέματα. Σκέτη… Μια ελαστική παγωνιά με τυλίγει. Με κανακεύει, με νανουρίζει. Με τριγυρίζει μια φλόγα που ξέχασε ν' ανάψει. Σαν φλόγα καμινέτου από πάγο. Μουδιάζω. Πέφτω για ύπνο και τα όνειρα είναι τόσο σαφή, λες και δεν είναι όνειρα. Μήπως έχω μπερδέψει το ύπνο με το ξύπνιο. Κάποια δεκαεξάχρονη, με χαμένο βλέμμα, με βρόμικο τζιν και μαύρο μπλουζάκι με σταματάει στη Στουρνάρη, και σαν στουρνάρι μου λέει: "Έχετε να μου δώσετε ένα κατοστάρικο να πάρω το λεωφορείο;" Όχι, απαντάω. Και λέω αλήθεια. "Χοντρομαλάκα, πούστη, σαπιοκοιλιά, κωλοαστέ, γιατί δεν έχεις ρε μαλάκα;" Την αρπάζω από το κεφάλι και της δίνω ένα φιλί στο στόμα. Τόσο δυνατό που τα χάνει. Μυρίζει, δεν ξέρω τι, μυρίζει, πετρέλαιο, βενζίνη, αλκοόλ, σαπούνι, τσίχλα, γλυκό, ερημιά. Ναι, αυτό είναι, ερημιά μυρίζει. Που βρέθηκαν στην ερημιά τόσες μυρωδιές; Όταν την αφήνω παίρνει μια ανάσα, σαν να είχε ώρα πολλή κάτω από το νερό, και γδύνεται. Γδύνομαι κι εγώ. Αρχίζουμε να περπατάμε κανονικά. Κοιτάζω προς τα κάτω. Φοράω ακόμη το σλιπάκι. Φέρνω αμήχανα το χέρι μου μπροστά. Προσπαθώ να διατηρήσω μια ουδέτερη έκφραση. Εκείνη σταματάει και ζητάει λεφτά από κάποιον άλλο. Με ένα πήδημα φτάνω στην Πατησίων. Ακόμη με το σλιπάκι είμαι. Είναι κοντά το σπίτι του Τάκη. Να προλάβω να πάω, να μπω μέσα. Με κοιτάνε; Σαν να μου φαίνεται ότι κανείς δεν με κοιτάει. Κι όμως ντρέπομαι. Γυμνός στην Πατησίων. Να πάρει ο διάβολος. Σκέφτομαι την "Επαναστατική Άλγεβρα"

Στο πεζοδρόμιο στέκεις και με κοιτάζεις να περνώ

στης πορείας τον άλικο στρόβιλο αιτημάτων για ζωή

τι κάνεις εκεί;

Κάνεις γκριμάτσεςσαν μαϊμού εκπαιδευμένη

Μα δεν σου είπε ποτέ κανείς

ότι στην εξίσωση άνθρωπος

το πρώτο μέρος είναι επανάσταση

το δεύτερο είναι ζωήκαι συ

άγνωστε χ

Τι να σου δώσουμε, λοιπόν, για τιμή;

Ξυπνάω… Ενοχές! Είπα ότι μου αρέσουν οι ενοχές. Πάω στο μπακάλη. Μίνι μάρκετ, το λέει. Πάει το μπακάλικο. Ούτε παντοπωλείο δεν το είπε ο άτιμος. Μπακαλίστικες δουλειές. Μπακαλίστικες απόψεις. Μπακαλίστικη ζωή. Του ζητάω ψωμί, τυρί, ένα τέταρτο, όχι πολύ, και δέκα μπίρες. "Θέλεις κρύες; Κάνουν κάτι παραπάνω, λόγω του ρεύματος που καίει το ψυγείο, αλλά είναι κρύες". Βάλε κρύες, Σάιλοκ. Να δούμε ποιος θα αντέξει ώς το τέλος. Πάω στο σπίτι, ανοίγω μια μπίρα, κάτουρο αλόγου. Ξερνάω. Μόνος μου αυτή τη φορά. Το ράδιο είναι κλειστό. Τις βάνω όλες στο δικό μου το ψυγείο. Στην κατάψυξη. Προσπαθώ να φάω κάτι. Πίνω λίγο νερό. Έχει γεύση σιδήρου. Ανατριχιάζω. Αρχίζω να γράφω. Μουσική. Μπομπ Ντίλαν. Θυμάμαι ένα πιτσιρικά κάποτε σε ένα από τα αμέτρητα μπαρ της ζωής μου να λέει: "Άντε μωγέ, μας ταγάξατε με τον γεγο-μπισμπίκι". Καλά. Βρες μου εσύ έναν νέο Ντίλαν και χάρισμά σου ο γέρος. Δεν έχεις; Άστο, λοιπόν, αγοράκι μου, να πάει. Μην το παιδεύεις. Όρνιο. Γράφω. Κομματιάζω την ψυχή μου, την απλώνω, την ισιώνω, την κάνω μικρά εύπλαστα σβολάκια και μ' αυτά σκαρώνω γράμματα. Να εδώ μου λείπει ένα γιώτα, πιάσε λίγη ψυχή και φτιάξε ένα γιώτα. Τι ψυχή έχει ένα γιώτα; Βγάζω μια μπίρα από την κατάψυξη. Αυτό είναι. Κρύα μπίρα. Ζωογόνα. Οι σκέψεις κουτρουβαλάνε σαν κοτρόνες. Γκαπ, γκουπ, γκαπαγκούπ. Τι μου έλεγες; Α, ναι για τη ζωή που ζούμε. Τι έχει αγόρι μου η ζωή, ζωή να 'χει. Και έχει. Εμείς δεν έχουμε. Γυρνάμε σαν δίκαιες κατάρες και ψάχνουμε να βρούμε τη ζωή. Λες κι αυτό που είναι μέσα μας είναι θάνατος. Είναι θάνατος; Μπα… Καλά είμαστε, μη φοβάσαι. Πάντα έλεγα ότι τέλος δεν έχει η ζωή. Μόνο ο θάνατος έχει. Κι αυτό που έχουμε μέσα μας δεν τελειώνει. Άρα, τι θάνατος και πράσινα άλογα μου λες. Λογική, αγόρι μου. Λίγη κοινή, ανθρώπινη, καθημερινή λογική δεν βλάφτει. Νά, πάρε, για παράδειγμα, την κυβέρνηση. Σύνταξη στα εξήντα πέντε οι γυναίκες και θα κερδίζουν και κάνα δυο χρόνια για κάθε ανήλικο παιδί. Εξήντα πέντε μείον δεκαεφτά ίσον σαράντα οκτώ. Κάνεις ένα παιδί από σαράντα πέντε μέχρι σαράντα οκτώ και νά τα δύο χρονάκια κέρδος! Ούτε ξυστό ούτε τίποτα, απλή κοινή λογική, απλά μαθηματικά. Ξέρεις, δεν φταίνε αυτοί. Κοίταξε να δεις. Κερδίζει ένα κόμμα τις εκλογές. Κοιτάει στο μαντρί ο αρχιτσέλιγκας. Ποιους έχει για μπροστοκρίαρα. Αυτόν κι αυτόν. Έλα εδώ αυτέ, θα πάρεις το υπουργείο εργασίας. Μάλιστα! Ό,τι πείτε. Τι ξέρεις από εργασία. Μα, δουλεύω. Σωστό, πάρε το υπουργείο. Έλα εδώ αυτέ νούμερο δύο, τι δουλειά ξέρεις. Δικηγόρος. Ωραία! Πάρε το υπουργείο Πολιτισμού. Εσύ τι είσαι παιδί μου; Κηροπλάστης! Ωραία, πάρε το Υγείας. Λογική κατανομή. Μα αυτούς έχουμε. Ε, ναι, μήπως εγώ είπα κάτι διαφορετικό; Με πλησιάζει ένα πλήθος γιαπωνέζων και μου τραβάει μια αναμνηστική. Κοιτάζω προς τα κάτω. Μπα, ντυμένος είμαι… Ενοχές. Και εμμονές. Ο Τάκης έρχεται και μου λέει "θα μείνω, αλλά με πεθαίνει η μέση μου". Καλύτερα, Τάκη μου. Έτσι που ήρθαν τα πράγματα δεν θα γίνεις οσφυοκάμπτης. Με πλησιάζει ο Γιώργος. "Ξέρεις, είπαν για λεφτά". Ξέρω, Γιώργο, άσε, δώσαμε. Με πλησιάζει και το φάντασμα της Μικαέλας και μου λέει "πάμε για ψώνια". Μακριά, κορίτσι μου, δεν υπάρχει μία. Με πλησιάζει μια μπόχα, μου προσβάλλει τα ρουθούνια, ανεβαίνει στη μύτη, παρακάμπτει το διάφραγμα και φτάνει στο μυαλό. Ρε, κλείστε την τηλεόραση που να πάρει ο διάολος. Η μύτη μου έγινε πολύ ευαίσθητη. Μπίρα. Παρατάω τα χαρτιά. Πάνε να βγούνε και τα ανθρωπάκια των σκέψεων. Μέσα, γρήγορα. Πού να σας ξαναμαζεύω. Κλείνω βιαστικά τα χαρτιά. Παίρνω ένα βιβλίο, από τον σωρό. Κάποιος έχει βαλθεί να με πείσει ότι γράφει. Κάπου έχει ξεχώσει μια ιστορία με έναν συγγενή του και πάει να με πείσει ότι τούτο είναι ένα υπέροχο λογοτεχνικό έργο, με στοιχεία θρίλερ, με αξίες πρωτόγνωρες για τη λογοτεχνική μας παράδοση, με νόημα, με σφυγμό. Κόβω το βιβλίο με ένα ψαλίδι, κατασκευάζω ένα ανθρωπάκι, ψηλαφώ το χέρι του και δεν βρίσκω πουθενά σφυγμό. Μπίρα. Ένα αποκύημα της φαντασίας του πάει να ξεπεταχτεί από τις κομμένες σελίδες και καθώς δίνει ένα πήδο διαλύεται, πέφτει σαν χάρτινο βεγγαλικό. Χαρτοπόλεμος. Ασπρόμαυρος. Ούτε για τις απόκριες δεν κάνει. Κοιτάζω ξανά κάτω. Είμαι γυμνός. Μόνο το σλιπάκι. Πάω στον μινιμαρκετίστα, παίρνω μια μπίρα, δεν την πληρώνω, τη χρεώνει -βάζει και πανωτόκια, κάτι έχασε κι αυτός με τις μετοχές, δεν βαριέσαι- την ανοίγω αμέσως, πίνω. Είναι κρύα. Να κι ένα καλό όνειρο. Ας γυρίσω από το άλλο πλευρό. Αλλά δεν με κολλάει ύπνος. Να φύγω. Να γυρίσω στην πόλη. Να πάω να κλειστώ μέσα. Να ξέρω γιατί κλείνομαι μέσα. Να ορίζω την κλεισούρα μου με το χάος που επικρατεί εκεί έξω. Γιατί εδώ κλείνομαι μέσα μου, ορίζοντας την κλεισούρα με το χάος που υπάρχει μέσα μου, ταυτολογία. Δεν ισχύει. Πάμε βόλτα στη Λογική. Πιάσε το χέρι μου. Μη φοβάσαι, θα βρούμε τον δρόμο. Λογική. Πώς να δεις αυτό με το οποίο βλέπεις. Έλα. Ποιοι σκότωσαν την ελπίδα; Ρομαντικές μπαρούφες. Πνευματικά εξαμβλώματα. Πότε έκανες τελευταία φορά εμβόλιο για την ηλιθιότητα; Πρόσφατα; Ε, θα είχε λήξει. Που πας; Δεν καταλαβαίνεις τίποτα. Άρρωστε φίλε μου, ας θεραπευτούμε παρέα. Λεωφορείο. Μικρή Εκκλησία του Δήμου σε ρόδες. Τύραννος ο Οδηγός. Ο Φύρερ. Αν δεν του αρέσει κάτι παρεμβαίνει. "Όχι πολιτικά εδώ". Αν του αρέσει συμμετέχει και προτρέπει "άκου τι σου λέει ο κύριος". Θέμα σχέσεων είναι τα πάντα. Συμφωνίας. Σύμβασης. Αν ο "κύριος" είχε αντίθετη γνώμη θα ήταν "μαλάκας". Σχετικά είναι όλα. Και οι σχέσεις μας ακόμη. Ειλικρίνεια είπες, αγόρι μου; Βάλε μου δυο κιλά. Δυόμισι· να τ' αφήσω; Άστα και βάλε μου δύο. Κάποιος ανοίγει το παράθυρο. Τον χτυπάει ο ήλιος. Καλοκαίρι είναι. Πιστεύει ότι με τον καυτό αέρα θα ξεγελάσει το βιολογικό του θερμόμετρο. Ο πισινός πετάγεται. Πισινός, όνομα και πράγμα. "Κλείστε το, κύριέ μου, θα πουντιάσουμε". Άλλο ήθελε να τον πει, αλλά "κύριε" του βγήκε. Συμβάσεις. Έντονη συζήτηση. Φωνάζουν. Κάποιοι γελάνε. Κάποιοι κουνάνε τα κεφάλια για τον έναν ή τον άλλον χαζό. Ένας που διαβάζει Εστία, μονολογεί: "Σόδομα και Γόμορρα". Περίεργο. Κανένας δεν κλαίει. Μόνο ένα μωρό. Αυτό όμως κλαίει γι' άλλο λόγο. Επειδή γεννήθηκε. Εγώ δεν κλαίω. Διψάω. Σταθμός Υπεραστικών Λεωφορείων. Χώρος απείρου κάλλους. Δεν θα τον περιγράψω. Είναι απερίγραπτος. Αξίζει να πάρεις κανονική άδεια και να πας να τον δεις. Θα τον έχουν λέει για τουριστική ατραξιόν στους Ολυμπιακούς. Άθενς μπάι δη Ρίβερ. Ταξί. Πέντε μαζί. Που πας; Εξάρχεια. Εσύ που πάτε; (είναι η καινούργια αττική σύνταξη, σχήμα λόγου της κίτρινης φυλής). Κηφισιά. Εμπάτε μέσα (άλλος γραμματικός τύπος, με εκκωφαντική μελωδία). Πάμε. Η γιαγιά, δίπλα, ισχνή και αμίλητη, μυρίζει εξοχή. Εγώ μέση. Η κυρία -γιαγιά είναι αλλά έχει κάνει αναπαλαίωση- στο άλλο πλάι, μυρίζει άρωμα, κάτι σε λιβάνι με κονιάκ και μια δόση ξινίλας. Πιο δίπλα ένα μικρό που φωνάζει όλο "γιαγιά", όχι τη γιαγιά, αλλά την κυρία-γιαγιά. Εκείνη με κοιτάει, χαμογελάει, και λέει "ανιψάκι μου είναι, αστειεύεται, καλέ". Ύφος λάγνο. Το πόδι της ακουμπάει στο δικό μου, αδιάφορο και νεανικό. Για να μου αποσπάσει την προσοχή από κάτω, μου λέει κοιτώντας πάνω: "Σκάσαμε. Έσφιξαν οι ζέστες!" Συμφωνώ. Πολλά έσφιξαν. Περνάει τη γλώσσα στα χείλη της. Παίρνει το μικρό αγκαλιά και κολλάει κι άλλο πάνω μου. Διψάω. Κατεβαίνω. Της κλείνω το μάτι. Τρέχω. Στην είσοδο. Το ασανσέρ κατειλημμένο. Έλεος! Ανεβαίνω από τις σκάλες. Μπαίνω μέσα. Ανοίγω το ψυγείο. Μπίρα. Παράδεισος. Ευτυχία. Τηλέφωνο. Ο εκδότης. "Τι κάνεις;" ρωτάει. "Λάθος" του λέω, το κλείνω και το βγάζω από την πρίζα. Ορμάω στο ντους. Νερό. Κρύο. Παραείναι κρύο. Η καρδιά μου πάει να σπάσει. Δεν το κλείνω. Εκεί. Σιγά-σιγά το συνηθίζω. Υπέροχο. Ξεθολώνω. Μπαίνει η μητέρα του γιου μου. Με φιλάει. Τη φιλάω κι εγώ. Φιλιόμαστε. Κάνουμε έρωτα. Πίνουμε. Της έλειψα. Μου έλειψε. Λείπουμε, γενικώς, ο ένας στον άλλον. Ελλείψεις παντού. Έλλειψη νερού. Έλλειψη πόρων. Έλλειψη ανθρώπων - Όχι, από αυτούς έχουμε. Με τη μια ή την άλλη έννοια. Έλλειψη λογικής. Αλλά εδώ τα καταφέρνουμε καλύτερα. Βαφτίζουμε τα πάντα λογικά και ξεμπερδεύουμε. "Η λογική διάσταση των γεγονότων…", έλεγε ο άλλος με τα γυαλάκια στην τηλεόραση. Άσε. Μη λες. Μη λες τίποτα. Μονόδρομος η ζωή. Όπου πάει το ρεύμα. Και το ρεύμα πάει όπου το πάνε. Καταπίνω τη ζωή σαν προσβολή και προχωρώ. Το "Ουρλιαχτό της μοναξιάς" με τσιγκλάει σαν τον διάολο.
Κυριακή απόγευμα

Λονδίνο

Ουρλιαχτό στην πόλη

Στην πόλη του κόσμου
Ο Μουσταφάς, βρόμικος

πασαλείβει με λίπος την ψηστιέρα

Σου χαμογελάει…Ναι, γιατί όχι

Δέκα πάουντ είσαι

Τόσα αξίζεις την ώρα του τσαγιού

Κυριακή απόγευμα

Λονδίνο

Ουρλιαχτό στην πόλη

Στην πόλη του κόσμου

Άσε την Αγκάθα να βαυκαλίζεται…

Ο Μουσταφά λάδωσε τις πίτες στο λίπος και τις πέταξε στη φωτιά. Με κοιτούσε στα μάτια. Με κοιτούσε σαν να με έβλεπε πρώτη φορά. "ε, λε γκρεκ, τι σκέφτεσαι;" Τίποτα, ρε Μουσταφά, τι να σκεφτώ. Πιάσε ένα μεζέ και μια μπίρα. Και πίνουμε. Τον κοιτάω. Άλλα βάσανα και τούτος. Πήγε στην πατρίδα του, παντρεύτηκε μια εξαδέλφη του. Έτσι κάνουν. Την παντρεύτηκε, λοιπόν. Την πήρε μαζί του στη χώρα της υπερβόρειας παρθενιάς. Αρχή του δράματος. Κλάματα. Εκείνη έκλαιγε. Και έκλαιγε τις νύχτες που δεν μπορούσε να κοιμηθεί. Όλες, δηλαδή. Καλοκαίρι. Ο υπερβόρειος ουρανός δεν σκοτεινιάζει με τίποτα. Σου κάνει τα νεύρα τσατάλια. Κλάματα. Οι αυτόχθονες τα έχασαν. Τι είναι τούτο; Ε, τι θέλετε να είναι; Πολλά είναι. Ψυχή είναι. Πολιτισμός είναι. Αντίληψη άλλη είναι. Η Άισα είναι. Δεν τη λένε Γκουνίλα. Λάθος. Λάθος; Ναι, ίσως, για σας. Κλάματα. Να πλημμυρίζουν τις κατ' ευφημισμόν νύχτες σας. Τότε που δεν κοιμάστε ή κοιμάστε λίγο. Μα, μας ξενίζει. Φυσικά. Αλίμονο αν συνέβαινε κάτι άλλο. Πάντα ενοχλεί το διαφορετικό. Ο Μ. δεν άντεξε. Την πήγε πίσω. Την επέστρεψε. Την παρέδωσε. Σαν δανεικό βιβλίο από τη βιβλιοθήκη του κόσμου. "Κύριοι, η εγγύηση δεν ήταν αρκετή…" Χα! Την αγαπούσε. Και το καινούργιο στέρεο το αγαπάς. Την επέστρεψε. "Ευχαριστώ πολύ, με συγχωρείτε…" και τα λοιπά. Ο ίδιος επέστρεψε. Ήρεμος, εξωτερικά. Η νοικιασμένη πατρίδα τον είχε δασκαλέψει να μην εκφράζει την τρικυμία της ψυχής. Η ψυχολογική επέκταση του λευκού χιονιού, της εκκωφαντικής ησυχίας, των φωτεινών νυχτών, του απαραβίαστου των χωρικών υδάτων της προσωπικότητας, είχαν πέσει πάνω στην ψυχή του σαν βράχοι και καταπλάκωσαν εκείνο το χαμσίνι της βεδουϊνικής ερήμου. Χα! Παρέμενε, όμως, άραβας. Για τους άριους. Για τους δικούς του; Ξένος. Η μοίρα των ανθρώπων που έχουν το ένα πόδι εδώ και το άλλο εκεί. Αέναα αιωρούμενοι. Ψυχικά. Σωματικά. Αιωρούμενα σωματίδια σκόνης. Σκόνης ασήμαντης. Κόκκοι σε ένα σύμπαν που συζητάει για το αν θα πρέπει να συμπαντοποιηθεί πριν ακόμη γνωρίσει τα όριά του. Μακέλεμα της ελπίδας. Απόπειρες να καταγράψεις με στυλό διαρκείας την ανεπάρκεια των λόγων σου. Νωχελικά τεντώματα, σαν κορμί που ξυπνάει στο απέραντο κρεβάτι του κόσμου. Τι θ' αντικρίσει; Μη ζορίζετε τη φαντασία σας. Αυτή τουλάχιστον δεν φταίει σε τίποτα. Αντιμετωπίστε την έπαρση που σας κάνει να μιλάτε για παγκοσμιοποίηση. Ανέραστοι και ανήμποροι να δείτε τον άλλον ως άνθρωπο, μιλάτε για τη συναδέλφωση. Ω, αν ξέρατε πόσο πιο απόρθητος καταντά ο σαραβαλιασμένος φράχτης του οικοπέδου σας από το τείχος του Βερολίνου. Πόσο πιο ισχυροί είναι οι φράχτες που κρατάνε καλά μέσα στα κεφάλια σας τον ογκόλιθο που βαφτίσατε πολιτισμό και γνώση. Πόση δεδομένη και "σίγουρη" γνώση κρατάτε εκεί μέσα; Σαν χάντρα για τη βασκανία, και ανεβασμένοι στα Ιμαλάια της σιγουριάς της αναφωνείτε: "Μολών λαβέ" Τι να λάβω, μωρέ μόμολα; Ας πιούμε Μουσταφά, ας πιούμε. Η απόσταση που μας χωρίζει είναι αυτό το τραπεζάκι ανάμεσά μας. Με μόρια που κινούνται ακατάπαυστα. Δεν εμποδίζουν. Δεν υπάρχουν φράχτες, Μουσταφά. Εμείς τους φτιάχνουμε. Και είμαστε πολύ καλοί σ' αυτό. Μαστόρια.Σοδιάζω τις πυρκαγιές του μυαλού μου. Τις αφήνω να κρυώσουν και τοποθετώ όμορφα τις παγωμένες φλόγες στο χαρτί. Με τάξη και ηρεμία. Με σεβασμό και αγάπη. Όλα είναι μια συνεχής πρόταση που αν βάλεις τελεία θα πάψει να υπάρχει. Μια ανάσα ίσον μια ζωή. Τυχεροί όσοι μπορούν και κρατούν λίγο παραπάνω την αναπνοή. Τυχεροί, είπα; Ίσως. Ίσως προλάβουν να βρουν ό,τι αναζητούν. Χα! Έτσι έλεγε ο Δάντης -όχι, όχι ο θεοκωμωδοποιός- εγώ μιλάω για τον αμερικανό φίλο μου που επέμενε ότι μπορείς να σκοτώνεις χωρίς τύψεις. Εσύ γιατί λιποτάκτησες όταν ήταν να πας στο Βιετνάμ, ρε Δάντη; Για να μη σκοτωθώ. Καλά έκανες. Σκοτώθηκε αργότερα. Τον σκότωσαν, δηλαδή, βρήκαν το κουφάρι του πεταμένο σε ένα κάδο απορριμμάτων. Τον είχαν σκοτώσει στο ξύλο, κυριολεκτικά. Ίσως να έφταιγε και η ζωή που έκανε, ίσως η δουλειά του. Πόρτα. Τι σημασία έχει;

Σημαντικό είναι ότι

Σε τούτους τους καιρούς

η ακινησία του νου

ίδια χρυσόσκονη

επικάθεται

αναδεύεται

επιβάλλοντας έναν δικό της ρυθμό

που απαξιοί να σκεφτεί

Η ίδια νεκρώνει τις απολήξεις των ταλάνων νεύρων μας

Διατάσσει σιγή ασυρμάτου

Σε καιρούς επικοινωνίας

Οι ανάγκες ίδιες παρθένες

στα μάτια (και τις αισθήσεις)

ενός ανίκανου εραστή

Κέντησε Ποιητή των Μεγαλουπόλεων

τα άστρα σου

με τσιμεντενέσεις
Τ' ακούσατε τι έπαθε η Ζωή

μπροστά μας βάλθηκε ν' αυτοκτονήσει

…Αφήνει την τελευταία της πνοή-απόδειξη ντροπής-

στα πόδια αυτών που την αγαπούν

Άλλο και τούτο

ν' αυτοκτονείς επειδή σ' αγαπούν.

[Ο ήλιος δύει στις 7 το βράδυ, για τα ημερολόγια]

Ο ήλιος τούτος έχει δύσει από τα μικράτα του!

"Γράψε κάτι", λέει τ' αφεντικό. Τι να γράψω, μωρέ; Άσε με να χωνέψω αυτά που γράφουν οι άλλοι. Τι να πρωτογράψω; Για τι να πρωτογράψω; Roma non fu fatta in un giorno. Και ΜΠΑΜ ηκούσθη στον αέρα! Τι να πω. Αρχίζει ο κύκλος του αίματος. Στάζει η γη. Μας δίνει ένα φιλάκι ο φόβος. Του αρέσει το foreplay. Και βγαίνουν οι αναλυτές και οι ψυχολόγοι-αναλυτές, και οι αναλυτές-αναλυτές και αναλύουν, διαλύοντας τα μυαλά μας με λέξεις αδέσποτες. Περιγράφουν την ανθρώπινη συμπεριφορά στη βάση ενός ηθικοπολιτικού συστήματος, το πλαίσιο του οποίου έχει οριστεί αυθαίρετα. Από άτομα επιτυχημένα. Σωστό. "Όταν το σύστημα σου προσφέρει επιτυχίες, σημαίνει ότι έχεις συνεισφέρει στην επιτυχία του συστήματος". Ποιος το είπε; Δεν ήμουν εγώ. Ο Κλιντ Ήστγουντ, ήταν. Σοβαρεύουν τα πράγματα. Οι γνώστες σφίγγουν νευρικά τα χείλη. Στους αναγνώστες σφίγγουν άλλα σημεία του σώματος. Κορυβαντώδεις αναλυτές, μας κοπρίζουν με αναλύσεις. Οι πολιτικοί; Μιλάνε κι αυτοί. Αλλά μην τους φοβάστε. Οι περισσότεροι είναι απολιτικοί. Συν ένα, μείον ένα ίσον μηδέν. Κι όταν τους στριμώξεις, το παραμύθι. "Η λαϊκή εντολή…". Καλά σου κάνουν και σε γονιμοποιούν, ρε κόσμε. Είχαν πέσει τώρα τελευταία οι αριθμοί γεννήσεων. Άντε μπας και δούνε κι οι άλλοι φως. Να βγουν στη ζωή. Φέρτε μου να πίνω. Μη σταματάτε. Ο γιατρός φωνάζει. Δουλειά του είναι. Επιστροφή στον Ανθρωπισμό. Πώς λέμε, η επιστροφή των Τζεντάι. Κάτι τέτοιο. Κουράστηκα. Νά, αυτό είναι το χειρότερο. Αυτό ήθελαν να πετύχουν. Να μας κουράσουν. Χειρότερο κι από τον θάνατο, είναι αυτό. Μουτζαχεντίν και Αμερικανοί. Αμερικανοί και Μουτζαχεντίν. Μουτζαχεντινοί και Αμερικανίν. Έχετε παίξει "κορόιδο", μικροί; Όταν στέκεσαι ανάμεσα σε δύο άλλους που πετούν ο ένας τη μπάλα (το μπαλάκι;) στον άλλον και εσύ κάθεσαι ως άλλος Αυνάν και προσπαθείς να την πιάσεις; Αυτό είναι. Περιπλανιέμαι στη βρόμα. Στη βρόμα των δηλώσεων. Δηλώσεις από παντού. Κατάντησε και η δήλωση σαν τη δημοκρατία. Όποιος θέλει την ξεστομίζει. Όποιος θέλει κοιμάται μαζί της. Τοις μετρητοίς ή επί πιστώσει. Ή και τζάμπα. Άλλοι καιροί. Σκύβω στον Καβάφη, ακουμπώ πάνω στον λάγνο γέρο για να μου ψιθυρίσει ξανά την ιστορία -και την Ιστορία- με τη Διορία του Νέρωνος. Ν' αγαλλιάσει κομμάτι η ψυχούλα μου. Πάντα δακρύζω στην τελευταία στροφή

Αυτά ο Νέρων.

Και στην Ισπανία ο Γάλβας

κρυφά το στράτευμά του συναθροίζει και το ασκεί,

ο γέροντας ο εβδομήντα τριώ χρονώ.

Πάντα δακρύζω με την Ειρωνεία της Ιστορίας. Ανήκει στις εμμονές μου. Δεν ξέρω γιατί. Πάντα δακρύζω. Και δακρύζοντας λυτρώνομαι. Ησυχάζω. Ξέρω ότι αμφότεροι οι μεγαλουσιάνοι θα την πληρώσουν. Και ησυχάζω. Και κοιμάμαι. Όχι άλλη μπίρα. Να κοιμηθώ θέλω. Και να ξυπνήσω σε μια άλλη γη. Σ' εκείνη που όλοι θέλουμε. Αφήστε, λοιπόν, να χαράξει η μέρα και να χαράξει τη ρότα της. Άλλη μια μέρα. Να που υπάρχει πάντα και κάτι άλλο…Άλλο; Κοιτάζω κάτω…Μήπως είμαι…ΓΥΜΝΟΣΣΣΣΣσσσσσσσσσ... Μη μιλάς σσσσσσσσ

En valsmelodi - Μια μελωδία σε ρυθμό βαλς

2006-05-02T14:17:00.000+03:00

(του Nils Ferlin)
Dagen är släckt,
mörktet har väckt
stjärnor och kattor och slinkor
fyllda av skarn,
slödder och flarn
sova polishus och finkor -
Barnet det skådar i drömmarnas brus
hur en ängel med lyktor går runt våra hus.

Och ensam i kvällen den sena
jag slåss med en smäktande vals.
Och jag är ganska mager om bena,
tillika om armar och hals -
jag har sålt mina visor
till nöjets estrader
och Gud må förlåta mej somliga rader
ty jag är ganska mager om bena,
tillika om armar och hals.

Grämelsens son
i grammofon
sprattlar för Hans och för Greta
Pajas - ack ja -
schajas - ack ja,
gott kan det vara att veta!
Skänk mej nu bara ett rimord på sol
när jag redan har använt fiol och viol? -
Ack, ensam i kvällen den sena
jag slåss med en smäktande vals,
och jag är ganska mager om bena,
tillika om armar och hals

- Jag har ingenting alls här i världen att vinna
och snart i min grop skola maskarna finna
att jag är ganska mager om bena,
tillika om armar och hals.

Το φως αδειάζει
κι η νύχτα ξεβράζει
αστέρια, τσουλιά και πληρωμένες
ζωής σκουπίδια,
πόρνες συντρίμμια
μες σε κελιά σωριασμένες –
και το μωρό στου ονείρου την αχλή
άγγελο με λύχνο βλέπει στην αυλή.

Και μόνος μες την άγρια νύχτα
παλεύω με ένα βαλς ατονικό.
Και μια ατονία νιώθω στα πόδια
ωσαύτως σε χέρια και σε λαιμό–

τους στίχους μου πούλησα για τέρψεις σκληρές
συχώρα μου Θεέ μου και κάποιες στροφές,
αφού ατονία νιώθω στα πόδια
ωσαύτως σε χέρια και σε λαιμό.

Ντροπής κραυγή
από γραμμόφωνου χωνί
που κλαίει για τον Χανς και τη Γκρέτα
Παλιάτσος – ε, καλά–
κλοσάρ – μα, φυσικά,
Καλά τα λες - νέτα σκέτα!
Για πες μου εσύ πώς ριμάρει η “λιακάδα”
Τώρα που στράγγισα πια και τη λέξη “ικμάδα”

Κι αλίμονο, μόνος μες την άγρια νύχτα
παλεύω με ένα βαλς ατονικό.
Και μια ατονία νιώθω στα πόδια
ωσαύτως σε χέρια και σε λαιμό–

Απ’ τον κόσμο να πάρω δεν έχω τίποτα πια
και στον τάφο μου τα σκουλήκια θα μάθουν ταχιά
για την ατονία που νιώθω στα πόδια
ωσαύτως σε χέρια και σε λαιμό.
(μτφρ. Γρ. Κονδύλη)

Ένα άηχο… όπλο

2006-05-02T14:07:00.000+03:00

Δεν είμαι “φανατικός” θεατρόφιλος. Παρακολουθώ παραστάσεις όταν μου δίνεται η ευκαιρία. Το σημείωμα που ακολουθεί ο αναγνώστης θα πρέπει να το εκλάβει μάλλον ως απλές σκέψεις αποτυπωμένες σε χαρτί. Εν ολίγοις, οι σκέψεις αυτές δεν επέχουν θέση κριτικής.
Παρακολούθησα, λοιπόν, τον “Ήχο το όπλου” της Λούλας Αναγνωστάκη. Ένα πολύ ελκυστικό σε σύλληψη –παρά το τετριμμένο της υπόθεσης, ακόμη και το 1985, όπου αναφέρεται– θέμα με έξυπνες ανατροπές αν και φανερές στην επιμήθεια μορφή τους. Άλλο περιμένεις, άλλο γίνεται. Και ύστερα αντιλαμβάνεσαι ότι αυτό που έγινε, ναι, θα μπορούσε να γίνει – αυτό και πολλά άλλα… Με την έννοια αυτή το έργο εκτυλίσσεται σε έναν κυκεώνα καταστάσεων (μεταξύ αυτών και οι εκλογές, η άλλη λύση που δίνεται εκεί έξω, σε πακέτο, και η οποία εύστοχα παρουσιάζεται με το πραγματικό της επίθετο από τη συγγραφέα: ενοχλητική) που σαν κύκλοι ζωών, μικρών και μεγάλων σε χρονική διάρκεια ζωών, εφάπτονται, τέμνονται και καμιά φορά καλύπτουν εντελώς ο ένας τον άλλον και σε κάνουν να αναρωτιέσαι σε ποιον ανήκουν, τελικά, τα διαμειβόμενα. Σε ηλεκτρονική εφημερίδα το έργο παρουσιάζεται με τα εξής λόγια: «Η σύγκρουση ανάμεσα σε μια μητέρα (που έρχεται από την επαρχία για να ψηφίσει) και το γιο της, που τον συναντά μετά από ένα χρόνο». Προσωπικά δεν αποκόμισα αυτή την εντύπωση. Ποια σύγκρουση; Μάλλον ο καθένας συγκρούεται ή έχει συγκρουστεί κατ’ αρχάς με τον εαυτό του και μετά οδηγείται στη φαινομενική σύγκρουση και με τους άλλους. Γιατί –πώς να το κάνουμε– τη σύγκρουση ως νόσο και θεραπεία αντάμα την κουβαλούν όλοι οι ήρωες μέσα τους. Ένας από αυτούς, ο Γιαννούκος (Απόστολος Τότσικας) την κουβαλάει και υπό μορφή όπλου. Το όπλο αυτό αποτελεί το κόκκινο νήμα μεταξύ ηθοποιών και θεατή και ώς ένα βαθμό και μεταξύ των ίδιων των ηθοποιών. Αυτό το όπλο περιφέρεται σκόπιμα και άσκοπα επί σκηνής καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου. Σκόπιμα σε ό,τι αφορά το κρυφό κλείσιμο του ματιού (και φυσικά την υπόδειξη: νά εδώ περνάει το κόκκινο νήμα) προς τον θεατή και άσκοπα επειδή το όπλο τελικά είναι το πιο άκακο πράγμα που κυκλοφορεί στη σκηνή. Αν και “παίζει” δεν ανήκει στο παιχνίδι (ουσιαστικά, εννοώ… γιατί σίγουρα αποτελεί τμήμα της πλοκής). Το όπλο βρίσκεται εκεί για να ξεγελάσει τον θεατή, για να αποσπάσει την προσοχή του σε κατεύθυνση άλλη, μακριά από το επαπειλούμενο κακό. Όλοι το διαισθανόμαστε, όλοι το περιμένουμε (από άλλη, βέβαια, κατεύθυνση) κι αυτό δεν μας χαλάει χατίρι: έρχεται, από αλλού. Θα έλεγε κανείς ότι το κόλπο με το όπλο θυμίζει λίγο Άγκαθα Κρίστι που σε περνάει από πολλά πρόσωπα μέχρι που να σου αποκαλύψει τον πραγματικό ένοχο που είναι συνήθως και ο πιο απίθανος. Αλλά νομίζω ότι η Αναγνωστάκη με την πρότασή της πάει ακόμη πιο πέρα, σε πιο βαθιά νερά. Θέλοντας να περιγράψει την πραγματική απειλή χρησιμοποιεί έναν μάλλον βιτγκενσταϊνικό τρόπο κατάδειξης. Εκείνο το οποίο πρέπει πραγματικά να προβληθεί, αποσιωπάται. Θέλοντας, λ.χ. να καταδείξει το νησί, μας μιλάει για τη θάλασσα που το περιβάλλει. Μιλάει μόνο για το όπλο, ένα όπλο ακίνδυνο, ένα όπλο-μπαλαντέρ για το παιχνίδι που η Αναγνωστάκη παίζει μαζί μας αλλά, αλίμονο, κι ένα όπλο που δεν ακούμε ποτέ τον ήχο του. Ο Γιαννούκος όταν αφηγείται ότι θα ήθελε να πυροβολήσει προς τη μεριά του σκοτεινού ορίζοντα για νιώσει, τάχα, ελεύθερος, μιμείται τον ήχο του όπλου. Ίσως πρόκειται για συμβολισμό, για ειδοποίηση προς τον θεατή, για το ειλικρινές, αυτή τη φορά κλείσιμο του ματιού της συγγραφέως προς τον θεατή: από το στόμα του Γιαννούκου δεν ακούγεται κανένα μπαμ και στην ουσία δεν βγαίνει κανένας ήχος. Τα όπλα όμως υπάρχουν, κυκλοφορούν ελεύθερα, χωρίς άδειες οπλοφορίας και τα λοιπά. Είναι οι ίδιοι οι ήρωες, είναι οι χαρακτήρες τους, είναι το πώς πλάστηκαν και το πώς και ποιοι τους έπλασαν. Όλους ανεξαιρέτως. Ακόμη και ο Ηλίας (Τσιδίμης) κραδαίνει, με σκοπό πασιφανή με ζέση περισσή, το όπλο της κολακείας προς τη μαμά-Κάτια (Λουκία Πιστιόλα). Όλοι τους είναι όπλα, ακόμη και ο φαινομενικά πυροβολούμενος απ’ όλους Μιχάλης-Μάικ (Νίκος Πουρσανίδης). Ίσως αυτός να είναι και το πιο μεγάλο κανόνι. Ο πιο αθώος στην όλη υπόθεση είναι το πραγματικό όπλο. Και, ίσως, το παιδί που αναμένεται (υπάρχει μήπως κι εδώ μια υποψία απειλής; Ήδη πριν γεννηθεί έχει ήδη χρησιμοποιηθεί ως όπλο).
Βαθιά ανθρώπινη τομή στην ανθρώπινη φύση αποτελεί τελικά το έργο πέρα από την επίφαση του χάσματος των γενεών. Εξάλλου, κι αυτό απότοκο των ανθρώπινων σχέσεων είναι.
Προσωπικές εντυπώσεις
Οι συντελεστές; Νέοι και λαμπεροί. Με εντυπωσίασαν όλοι τους. Θέλω όμως να σταθώ ιδιαίτερα στους νέους ηθοποιούς. Για τους δοκιμασμένους τι να πούμε; Τους ευχαριστούμε ειλικρινά. Και τη Λουκία Πιστιόλα και την Ευτυχία Τσαμποδήμου και τον Γιώργο Τσιδίμη. Οι νεαροί άντρες και η κοπέλα, Νίκος Πουρσανίδης, Απόστολος Τότσικας και Κατερίνα Καραδήμα συγκίνησαν. Το παίξιμο του Πουρσανίδη (σ’ αυτήν την ηλικία!) αποτελεί –για μένα– δείγμα ύφους. Χώθηκε τόσο βαθιά στο πετσί του ρόλου του που τελειώνοντας δεν μπορούσε να σταματήσει το κλάμα που ανήκε, φυσικά, στον ρόλο. Τον ευχαριστώ ειλικρινά.
Κάποια συγγνωστά λαθάκια. Στις πρεμιέρες είθισται να υπάρχει ένα πάγωμα στην αρχή. Και δεν το γλιτώσαμε, αλλά ήρθε, λίγο μετά, και ζεστάθηκε με την εμφάνιση της Πιστιόλα και της Τσαμποδήμου στη σκηνή. Μετά κύλησαν όλα ομαλά.
Άλλο; Να σταματήσουν να έρχονται οι “επίσημοι” όποτε τους καπνίσει. Κάκιστη συνήθεια.
Γρηγόρης Κονδύλης

Υ.Γ. Εκείνο το “περίστροφο” που λέγεται από τους ηθοποιούς ενώ εμφανίζεται ένα αυτόματο πιστόλι με γεμιστήρα μήπως θα πρέπει, έτσι, για λόγους πραγματολογικούς, να αλλάξει; Το πιστόλι ή η λέξη. Ας γίνει “πιστόλι”.

Γιά σκεφτείτε το λίγο

2006-05-02T12:27:00.001+03:00

Πόσες αντιλήψεις κουβαλάμε από τα μικράτα; Εκείνος ο τεράστιος ογκόλιθος που μας σφηνώνουν στο μυαλό από την παιδική ηλικία, εκείνος ο ογκόλιθος που σφύζει από “πρέπει” και “δεν πρέπει”, από “αρχές”, από ιδέες που δεν ζητήσαμε, από γνώμες που ίσως δεν μας ενδιαφέρουν. Αυτουργοί όλοι οι πριν από μας, ηθικοί αυτουργοί και αυτουργοί κι εμείς, άμοιροι διόλου των ευθυνών μας, θλιβεροί κι αχόρταγοι για χρήμα και δύναμη μέσα σε μια ατμόσφαιρα που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τι; Από τι; Εδώ χάνεται κάθε μέτρο σύγκρισης. Γιατί η ατμόσφαιρα της Κόλασης του Δάντη, οι αποκρουστικές εικόνες του Αποκάλυψη τώρα, οι περιγραφές οποιασδήποτε φρίκης δεν έχουν τίποτα κοινό μ’ αυτό που ζούμε. Για δυο λόγους. Ο πρώτος είναι ότι οι πρώτες δεν είναι πραγματικές. Κι αν είναι, από το δεύτερο χέρι της περιγραφής τις ζούμε. Ο δεύτερος είναι ότι αυτές που ζούμε είναι τυλιγμένες στην αχλύ της καθημερινότητας, της ενίοτε ήρεμης, της ενίοτε όμορφης, της ενίοτε υπέροχης καθημερινότητας. Και δεν τις βλέπουμε. Πανάδα σκεπάζει τα μάτια της ψυχής και απομονώνει το μυαλό που έχει στριμωχτεί στην γωνία κάτω από την αφόρητη πίεση του ογκόλιθου. Στις παρυφές του σταλάζει ο ιδρώτας γενιών, αρχών και πεποιθήσεων. Δίνει και παίρνει μεταξύ τους η φρυκτωρία. Κουνάνε χέρια, πόδια, ανεμίζουν πυρσούς κι ανάβουν φωτιές για να μεταδώσουν τι; Νά και το μυαλό μας, μόνιμος φρυκτωρός, ξεχασμένος από την αρχή του χρόνου εκεί μέσα. Δεδομένα, δεδομένα, υποκείμενα, προκείμενα, θέματα, σκοποί, προθέσεις – και προσθέσεις.
Ενδιαφέροντα; Σαφώς.
Χρήσιμα; Ρητώς.
Κάνουμε χωρίς αυτά; Ουδαμώς.
Τα χρειαζόμαστε, λοιπόν; Ποσώς.